Afet Risk Azaltma Eğitiminin Ortaokul Öğrencilerinin Afet Bilinci ve Deprem Okuryazarlıklarına Olan Etkisinin İncelenmesi

Ufuk Sözcü; Dilek Tokatlı; Oktay Dellalbaşı

doi:10.30703/cije.1726703

TR EN

Afet Risk Azaltma Eğitiminin Ortaokul Öğrencilerinin Afet Bilinci ve Deprem Okuryazarlıklarına Olan Etkisinin İncelenmesi

Öz

Çalışmada afet risk azaltma faaliyetleri kapsamında afet ve afet eğitimi alanında uzmanlaşmış (coğrafyacı, coğrafya öğretmeni, arama-kurtarma uzmanı, itfaiye şefi, afet uzmanı, fen eğitimcisi, çevre mühendisi, inşaat mühendisi, meteoroloji mühendisi, psikolog) personeller eliyle ortaokul öğrencilerinin afet bilinci ve deprem okuryazarlıklarının artırılması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda ölçüt örneklem yöntemi ile seçilen 36 orta okul öğrencisine 6 gün boyunca teorik ve çoğunlukla uygulamalı olarak eğitim verilmiştir. Karma yöntemler deneysel tasarımı modelinin yöntem olarak kullanıldığı çalışmada, öğrencilerden eğitim öncesi ve sonrasında afet bilinci ve deprem okuryazarlığı ölçeklerinin yanı sıra eğitim boyunca görüşme formları ile veri toplanmıştır. Verilerin SPSS programı ve betimsel analiz ile analizi neticesinde öğrencilerin eğitim sonunda hem afet bilinçlerinin hem de deprem okuryazarlıklarının anlamlı bir şekilde yükseldiği, öğrencilerin uygulamalı eğitimin kendilerine çok önemli katkılar sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Examining the Effect of Disaster Risk Reduction Education on Secondary School Students’ Disaster Awareness and Earthquake Literacy

Abstract

The study aimed to increase the disaster awareness and earthquake literacy of middle school students through personnel specialized in disaster and disaster education (geographers, geography teachers, search and rescue specialists, fire chiefs, disaster specialists, science educators, environmental engineers, civil engineers, meteorological engineers, and psychologists) within the scope of disaster risk reduction activities. For this purpose, 36 middle school students, selected via criterion sampling, received six days of theoretical and mostly practical training. Using a mixed-methods experimental design, the study collected data from the students before and after the training using disaster awareness and earthquake literacy scales, as well as interview forms throughout the training. Analysis of the data using SPSS and descriptive analysis revealed that both students' disaster awareness and earthquake literacy increased significantly at the end of the training, and that the students' practical training significantly enhanced their skills.

Keywords

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

TÜBİTAK 4004 Doğa Eğitimi ve Bilim Okulları Destekleme Programı

Teşekkür

Bu projenin uygulanmasındaki katkılarından dolayı TÜBİTAK'a teşekkür ederiz.

Kaynakça

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (2024). Açıklamalı afet yönetimi terimleri sözlüğü. Ankara.
Aroyandini, E. N., Rusilowati, A., Supriyadi, S., Hartono, H., Subali, B., Hamid, N., & Juhadi, J. (2023, September). Analysis of disaster education models: Studies from early childhood to higher education levels. International Conference on Science, Education, and Technology, 9, 208-220.
Arslan, K., Görgülü Arı, A., & Hayır Kanat, M. (2023). Ortaokul öğrencilerine yönelik deprem okuryazarlığı ölçeği geliştirme çalışması. Türk Coğrafya Dergisi (83), 163-178. https://doi.org/10.17211/tcd.1274001
Asiah, S., Asofi, T. S., Setyowati, D. L., Suharini, E., Hashim, M., & Nayan, N. (2023). Earthquake Disaster Education to Students of Senior High School Using Role Playing Learning Model. International Journal of Social Learning (IJSL), 3(2), 173-187. https://doi.org/10.47134/ijsl.v3i2.108
Avcı, G. (2022). Disaster education in primary school: A qualitative research based on teachers’ opinions. Psycho-Educational Research Reviews, 11(1), 125-146. https://doi.org/10.52963/PERR_Biruni_V11.N1.09
Azmi, E. S., Rahman, H. A., & How, V. (2020). A two-way interactive teaching-learning process to implement flood disaster education in an early age: The role of learning materials. Malaysian Journal of Medicine & Health Sciences, 166-174.
Birleşmiş Milletler Afet Riskini Azaltma Ofisi. (2017). Afet riskinin azaltılmasına ilişkin terminoloji. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000225784 (Erişim tarihi: 11 Eylül 2024).
Buamona, A. P., Assegaf, A. R., Syafi’i, I., & Sugiantoro, S. (2023). Disaster mitigation learning integration model in social studies in middle school. AL MA'ARIEF: Jurnal Pendidikan Sosial 5(2),62-84. https://doi.org/10.35905/almaarief.v5i2.5368

Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Demirel, F., Karadeniz, Ş., & Çakmak, E. K. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi Yayınları. Ankara.
Chou, J. S., Yang, K. H., & Ren, T. C. (2015). Ex-post evaluation of preparedness education in disaster prevention, mitigation and response. International Journal of Disaster Risk Reduction, 12, 188-201. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2015.01.002
Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage publications.
Cvetković, V. M., & Stanišić, J. (2015). Relationship between demographic and environmental factors and knowledge of secondary school students on natural disasters. Journal of the Geographical Institute Jovan Cvijic Sasa, 65(3), 323-340.
Çakır, U. & Kılcan, B. (2022). Senaryo tabanlı eğitimin ortaokul öğrencilerinin afetlere ilişkin bilgi ve tutum düzeylerine etkisi. International Journal of New Approaches in Social Studies, 6(2), 183-205. https://doi.org/10.38015/sbyy.1175589
Çavuş, R., & Balçın, M. D. (2020). Deprem eğitim merkezi gezisinin ortaokul öğrencilerinin depreme yönelik tutumlarına etkisinin incelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(2), 55-72.
Değerliyurt, Z. (2023). Afetlerin eğitime etkileri ve okullarda afet planlanması. Turkish Studies Education, 479-510. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.69634 Dufty, N. (2020). Disaster education, communication and engagement. UK: Wiley Blackwell.
EM-DAT. (2024). 2023 EM-DAT report. https://files.emdat.be/reports/2023_EMDAT_report.pdf (Erişim Tarihi: 17 Eylül 2024)
Erkan, S. (2010). Deprem yaşayan ve yaşamayan okul öncesi çocukların davranışsal/duygusal sorunlarının karşılaştırmalı olarak incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28, 56-62.
Fothergill, A. (2017). Children, youth, and disaster. Natural Hazard Science. Oxford University Press.
Gülay, H. (2010). An earthquake education program with parent participation for preschool children. Educational Research and Reviews, 5 (10), 624.
Güvelioğlu, E., & Tantekin Erden, F. (2023). Disaster education for young children: A systematic review and thematic analysis. Sakarya University Journal of Education, 574-591. https://doi.org/10.19126/suje.1332070 Juhadi, Hamid, N., Trihatmoko, E., & Herlina, M., & Aroyandini, E. N. (2021). Developing a model for disaster education to improve students’ disaster mitigation literacy. Journal of Disaster Research, 16(8), 1243-1256. https://doi.org/10.20965/jdr.2021.p1243 Karakul, A., Düzkaya, D. S., & Tanrıverdi, A. (2022). Ortaokul öğrencilerinin öz yeterlilik düzeyi ile acil durumlarla başa çıkma durumları arasındaki ilişki. Izmir Democracy University Health Sciences Journal, 5(3), 707-719. https://doi.org/10.52538/iduhes.1196133
Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (3. Baskıdan Çeviri, Çeviri Editörü: S. Turan). Nobel Yayın Dağıtım, Ankara.
Mulyasari, F., Takeuchi, Y. & Shaw, R. (2011). Implementation Tools for Disaster Education. In: Shaw, R., Shiwaku, K. and Takeuchi, Y., Eds., Community, Environment and Disaster Risk Management, Emerald Group Publishing Limited, 137-151.https://doi.org/10.1108/s20407262(2011)0000007013
Musacchio, G., Bernhardsdóttir, A. E., Ferreira, M. A., Falsaperla, S., & UPStrat-MAFA Outreach Working Group. (2014). Long-term disaster-prevention strategies based on education. In G. A. Lollino, M. Giardino, R. Oliveira, & S. Peppoloni (Eds.), Engineering geology for society and territory (7th ed., pp. 77–80). Springer.
Nakano, G., & Yamori, K. (2021). Disaster risk reduction education that enhances the proactive attitudes of learners: A bridge between knowledge and behavior, International Journal of Disaster Risk Reduction, 66, 1-9 https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2021.102620
Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (Çev. Bütün, M. & Demir, S. B). Pegem Akademi Yayınları, Ankara.
Petal, M., & Izadkhah, Y. O. (2008). Concept note: Formal and informal education for disaster risk reduction. Proceedings of the International Conference on School Safety, Islamabad, Pakistan, 1416.
Ronan, K. R., Johnson, D. M., Daly, M., & Fairley, R. (2001). School children’s risk perceptions and preparedness: A hazards education survey. Australasian Journal of Disaster and Trauma Studies.
Sakurai, A., Sato, T., & Murayama, Y. (2020). Impact evaluation of a school-based disaster education program in a city affected by the 2011 great East Japan earthquake and tsunami disaster. International Journal of Disaster Risk Reduction, 47, 266-280. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2020.101632
Sakurai, M., & Shaw, R. (2022). The potential of digitally enabled disaster education for sustainable development goals. Sustainability, 14(11), 1-17, 6568. https://doi.org/10.3390/su14116568
Shaw, R., Shiwaku, K., & Kobayashi, H., & Kobayashi, M. (2004). Linking experience, education, perception and earthquake preparedness. Disaster Prevention and Management, 13(1), 39-49. https://doi.org/10.1108/09653560410521689
Shaw, R., & Takeuchi, Y. (2009). Town watching handbook for disaster education: Enhancing experiential learning. European Union (EU), International Strategy for Disaster Risk Reduction (ISDR), and Kyoto University-Japan.
Shaw, R., Shiwaku, K., & Takeuchi, Y. (2011). Disaster education: An introduction. In R. Shaw, K. Shiwaku, & Y. Takeuchi (Eds.), Disaster education (Vol. 7, pp. 1–22). https://doi.org/10.1108/S2040-7262(2011)0000007012
Shiwaku, K., Shaw, R., Kandel, R. C., Shrestha, S., & Dixit, A. (2007). Future perspective of school disaster education in Nepal. Disaster Prevention and Management, 16(4), 576–587. https://doi.org/10.1108/09653560710817057
Shiwaku, K., & Fernandez, G. (2011). Innovative approaches in disaster education. In Disaster education (pp. 115–136). Emerald Group Publishing. https://doi.org/10.1108/S2040-7262(2011)0000007012
Sözcü, U. (2021). 'Earthquake Week' Activity Application for High School Students. Eurasian Journal of Educational Research, 92,275-295. https://doi.org/10.14689/ejer.2021.92.14
Sözcü, U. (2022). Afetler ve deprem okuryazarlığı. İ. Dölek (Ed.), Afetlerle yaşamayı öğrenmek içinde. Pegem Akademi.
Şahan, C., & Dinç, A. (2021). Afet eğitim merkezlerinde yapılan afet eğitimlerinin ortaokul öğrencileri üzerindeki etkisinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 58, 478-500. https://doi.org/10.21764/maeuefd.804077
Takenouchi, K., Kawata, Y., & Tanimoto, R. (2023). Long-Term Evaluation of Disaster Education: From a Survey Across Age Groups. IDRiM Journal, 12(2), 1-27. https://doi.org/10.5595/001c.77524
Takeuchi, Y., Mulyasari, F., & Shaw, R. (2011). Roles of family and community in disaster education. In R. Shaw, K. Shiwaku, & Y. Takeuchi (Eds.), Disaster education (Vol. 7, pp. 77-94). Emerald Group Publishing Limited. https://doi.org/10.1108/S2040-7262(2011)0000007010
Türker, A., Çetin, T., & Erarslan, F. (2024). 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremini yaşamış ortaokul öğrencilerinin depreme ilişkin algıları: nitel bir araştırma. SSD Journal, 9(46), 25-38. https://doi.org/10.5281/zenodo.13765394
UNESCAP. (2015). Disasters in Asia and the Pacific: 2015 year inreview.https://www.unescap.org/sites/default/files/2015_Year%20in%20Review_final_PDF_0.pdf
[UNICEF]. (2022). Her ülke korunuyor-her çocuk dirençli. (Erişim tarihi: 17 Eylül 2024). WEB-1: https://www.trthaber.com/haber/cocuk/cocuklari-anlamanin-yolu-oyun-terapisi-762983.html (Erişim tarihi: 17 Eylül 2024).
Yeon, D. H., Chung, J. B., & Im, D. H. (2020). The effects of earthquake experience on disaster education for children and teens. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(15), 5347. https://doi.org/10.3390/ijerph17155347
Yetişensoy, O. (2022). Ortaokul öğrencilerine yönelik afet bilinci ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(36), 1473-1496. https://doi.org/10.35675/befdergi.1146938
Zhu, T. T., & Zhang, Y. J. (2017). An investigation of disaster education in elementary and secondary schools: Evidence from China. Natural Hazards, 89, 1009-1029. https://doi.org/10.1007/s11069-017-3004-2

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Okul Dışı Öğrenme , Coğrafya Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ufuk Sözcü ^*
0000-0002-6809-4774
Türkiye

Dilek Tokatlı
0009-0008-5757-5848
Türkiye

Oktay Dellalbaşı
0009-0007-3650-9211
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

20 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

24 Haziran 2025

Kabul Tarihi

10 Eylül 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 15 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.30703/cije.1726703

IZ

https://izlik.org/JA28FG34RM

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Sözcü, U., Tokatlı, D., & Dellalbaşı, O. (2026). Afet Risk Azaltma Eğitiminin Ortaokul Öğrencilerinin Afet Bilinci ve Deprem Okuryazarlıklarına Olan Etkisinin İncelenmesi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 15(1), 131-149. https://doi.org/10.30703/cije.1726703