Öğretmenlerin Karanlık ve Aydınlık Üçlü Kişilik Özellikleri Bağlamında Kişisel ve Mesleki Yetkinlik Algıları

Asiye Dursun; Hicran Özkul

doi:10.30703/cije.1482125

EN TR

Teachers’ Dark and Light Triad Personality Traits in the Context of Perceptions of Personal and Professional Competence

Abstract

How teachers, who are an important element for an effective education, perceive themselves professionally is a very important issue. In this context, how teachers perceive themselves personally and the personality traits they possess can also have an impact on their professional self-perception. For this reason, this study aimed to examine the relationships between teachers' professional competencies and their personal competencies, Light and Dark Triad personality traits. The participants of the study consisted of 245 teachers from different branches, 79 of whom were male and 166 of whom were female. The data were collected using Personal Information Form, Personal and Professional Competencies Scale, Light Triad Scale and Dark Triad Scale. The data were subjected to multiple regression analysis after necessary adjustments in SPSS 26 package program. The results indicated that Dark Triad personality traits had a negative effect on teachers' perception of professional and personal competence, Machiavellianism, one of the Dark Triad sub-dimensions, had a negative effect, and Humanism, one of the Light Triad traits, had a positive effect. The study concluded that as teachers' Machiavellianism characteristics decreased and their humanism characteristics increased, even at a low level, their professional and personal competencies increased. In line with these results, suggestions for practitioners and researchers are presented.

Keywords

Öğretmenlerin Karanlık ve Aydınlık Üçlü Kişilik Özellikleri Bağlamında Kişisel ve Mesleki Yetkinlik Algıları

Öz

Etkili bir eğitim için önemli bir unsur olan öğretmenlerin, kendilerini mesleki açıdan nasıl algıladıkları oldukça önem verilen bir konudur. Bu bağlamda öğretmenlerin kişisel olarak kendilerini nasıl algıladıkları ve sahip oldukları kişilik özellikleri de mesleki boyutta kendilerini algılamaları üzerinde belirleyici olabilmektedir. Bu nedenle bu araştırmada öğretmenlerin mesleki yetkinlikleri ile kişisel yetkinlikleri, Aydınlık ve Karanlık Üçlü kişilik özellikleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın katılımcılarını farklı branşlardan 79’u erkek ve 166’sı kadın olmak üzere 245 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada veriler, Kişisel Bilgi Formu, Kişisel ve Mesleki Yetkinlikler Ölçeği, Aydınlık Üçlü Ölçeği ve Karanlık Üçlü Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Veriler SPSS 26 paket programında gerekli düzenlemelerin ardından çoklu regresyon analizine tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda öğretmenlerin mesleki ve kişisel yetkinlik algısı üzerinde Karanlık Üçlü kişilik özelliklerinin negatif yönde etkili olduğu, Karanlık Üçlü alt boyutlardan Makyavelizmin negatif yönde, Aydınlık Üçlü özelliklerinden Hümanizmin ise pozitif yönde etkili olduğu tespit edilmiştir. Düşük düzeyde de olsa öğretmenlerin Makyavelizm özellikleri azaldıkça, hümanizm özellikleri arttıkça mesleki ve kişisel yetkinliklerinin arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda uygulayıcı ve araştırmacılar için öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ahsan, M. T., Sharma, U., & Deppeler, J. M. (2012). Exploring pre-service teachers' perceived teaching-efficacy, attitudes and concerns about inclusive education in Bangladesh. International Journal of Whole Schooling, 8(2), 1-20.
Aydın, M. K., Bavlı, B., & Alcı, B. (2013). Examining the effects of pre-service teachers’ personality traits on their teaching competencies. International Online Journal of Educational Sciences, 5(3), 575-586.
Bakhru, K. M. (2017). Personal competencies for effective teaching: A review based study. Educational Quest- an International Journal of Education and Applied Social Sciences, 8, 297–303. https://doi.org/10.5958/2230-7311.2017.00067.8
Bălan, A.S., Ionescu, M.C., & Stan, A. (2023). Light Triad personality traits and coping strategies of teachers. Current Trends in Natural Sciences, 12(23), 150-159. https://doi.org/10.47068/ctns.2023.v12i23.016
Barber, M., & Mourshed, M. (2007). How the world's best performing school systems come out on top. London: McKinsey.
Barlett, C. P. (2016). Exploring the correlations between emerging adulthood, Dark Triad traits, and aggressive behavior. Personality and Individual Differences, 101, 293-298. https://doi.org/10.1016/j.paid.2016.05.061
Başbay, A., Kağnıcı, D. Y., & Başbay, M. (2018). Öğretmenlerin çokkültürlü yeterlik algıları ile ahlaki olgunluk/yargı ve kişilik özellikleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi. İlköğretim Online, 17(3), 1150-1167. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2018.466317
Büyüköztürk, Ş., Çakmak-Kılıç, E., Akgün, Ö.E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.

Cömert, E., & Gizir, C. A. (2020). Üniversite öğrencilerinde Karanlık Üçlü: HEXACO kişilik özelliklerinin yordayıcı rolü. Psikoloji Çalışmaları, 40(1), 127-159. https://doi.org/10.26650/SP2019-0031
Cooke, P. (2020). Dark Entrepreneurship, the 'Dark Triad' and Its Potential 'Light Triad' Realization in 'Green Entrepreneurship'. Urban Science. 4(4), 45. https://doi.org/10.3390/urbansci4040045
Čopková, R. (2020). The Dark Triad in helping professions–Comparison of teachers and pedagogy students. Journal of Women's Entrepreneurship and Education, 1(2), 125-141. https://doi.org/10.28934/jwee20.12.pp125-141
Čopková, R. (2021). Burnout Syndrome and Dark Triad at Schools: Engineers as Teachers of Vocational Technical Subjects. Journal on Efficiency and Responsibility in Education and Science, 14(3), 195-203. https://doi.org/10.7160/eriesj.2021.140306
Cramer, K. M. (2013). Six criteria of a viable theory: Putting reversal theory to the test. Journal of Motivation, Emotion,and Personality, 1, 9–16. https://doi.org/10.12689/jmep.2013.102
Çalışkan, M., Işık, A. N., & Saygın, Y. (2013). Öğretmen adaylarının ideal öğretmen algıları. İlköğretim Online, 12(2), 575-584.
Çetinkaya, F. (2019). Okul öncesi öğretmenlerinin öz yeterlik inançları ile öğretmenlik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk Ş. (2021). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik spss ve lisrel uygulamaları. Pegem Akademi.
Erhan, T. (2022). Karanlık ve Aydınlık Üçlü kişilik özellikleri bağlamında yapıcı sapma davranışı: Havacılık çalışanları üzerine bir araştırma. Journal of Aviation Research, 4(1), 146-163. https://doi.org/10.51785/jar.1066310
Fabella, F. E. T., & Santos, C. M. (2023). The influence of the Dark Triad of personality traits on the competitiveness of selected educators. International Journal of Science and Healthcare Research, 8(2), 312-320. https://doi.org/10.52403/ijshr.20230240
Füllemann, D., Jenny, G. J., Brauchli, R., & Bauer, G. F. (2015). The key role of shared participation in changing occupational self-efficacy through stress management courses. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 88(3), 490–510. https://doi.org/10.1111/joop.12124
Gallagher, M. W., Teramoto Pedrotti, J., Lopez, S. J., & Snyder, C. R. (2019) Hope. In M. W. Gallagher & S. J. Lopez (Eds.), Positive psychological assessment: A handbook of models and measures (pp. 77–95). Washington DC: American Psychological Association.
Garmon, M. A. (2004). Changing preservice teachers' attitudes/beliefs about diversity: What are the critical factors? Journal of Teacher Education, 55, 201-213. https://doi.org/10.1177/0022487104263080
Goddard, R. D., & Goddard, Y. L. (2001). A multilevel analysis of the relationship between teacher and collective efficacy in urban schools. Teaching and Teacher Education, 17(7), 807-818.
Greitemeyer, T., & Seidl, N. (2024). Dark and light university: The relationship between dark and light personality traits and educational choices and the desire for power as a mediating factor. Acta Psychologica, 248, 104400. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2024.104400
Hakim, A. (2015). Contribution of competence teacher (pedagogical, personality, professional competence and social) on the performance of learning. The International Journal of Engineering and Science, 4(2), 1-12.
Jonason, P. K., & Webster, G. D. (2010). The dirty dozen: A concise measure of the dark triad. Psychological Assessment, 22(2), 420–432. https://doi.org/10.1037/a0019265
Juhásová, A., & Gatial, V. (2024). Interaction styles of teachers with characteristics of the dark triad. International Journal of Professional Business Review: Int. J. Prof. Bus. Rev., 9(11), 27.
Kalafat, S. (2012). The effect of high school teachers' personality traits on teacher competencies. Journal of Higher Education and Science, 2(3), 193-200. https://doi.org/10.5961/jhes.2012.050
Kalafat, S. (2014). Ortaokul öğretmenlerinin kişilik özelliklerinin öğretmenlik yeterlik algılarını yordama gücünün çeşitli değişkenlere göre karşılaştırılması, Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(1), 22-32. https://dergipark.org.tr/en/pub/kebd/issue/67214/1049086
Kaufman, S. B., Yaden, D. B., Hyde, E., & Tsukayama, E. (2019). The light vs. Dark Triad of personality: Contrasting two very different profiles of human nature. Frontiers in Psychology, 10(467), 1-26. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00467
Kaya, H. I., Küçükali, R., & Ada, Ş. (2018). Yapılandırmacı öğrenme yaklaşımı uygulamalarında öğretmen adaylarının öğrenmede öz-düzenleme ve yeterlik algıları. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(44), 75-84. https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunisosbd/issue/36410/412032
Kazu, H., & Demiralp, D. (2017), Öğretmen adayları için kişisel-mesleki yetkinlikler algı ölçeği: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 23(3), 425-464. https://doi.org/10.14527/kuey.2017.015
Kholidiah, K., Basuki, B., & Hamidah, H. (2023). Dark Triad and Light Triad personality in awareness of the role of educator accountants. Asian Journal of Engineering, Social and Health, 2(5), 329-346. https://doi.org/10.46799/ajesh.v2i5.61
Kim, L. E., Dar-Nimrod, I., & MacCann, C. (2018). Teacher personality and teacher effectiveness in secondary school: Personality predicts teacher support and student self-efficacy but not academic achievement. Journal of Educational Psychology, 110(3), 309-323. https://doi.org/10.1037/edu0000217
Kiral Ucar, G., Kaynak Malatyalı, M., Özdemir Planalı, G., & Kanik, B. (2023). Personality and pro-environmental engagements: The role of the Dark Triad, the Light Triad, and value orientations. Personality and Individual Differences, 203, 112036. 1-6. https://doi.org/10.1016/j.paid.2022.11203
Korkmaz, C. İ. (2024). Spor Yöneticileri Perspektifinden Karanlık Üçlü Kişilik Özelliği ile Toksik Liderlik Davranışları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Uluç, E. A. & Uluç, S. (ed.) (2024). Spor Bilimleri Alanında Akademik Araştırma ve Değerlendirmeler II içinde. Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub452
Krok, D., & Tkaczyk, J. (2024). The Light vs. Dark Triad and compassion for others: The mediating role of inner harmony among teachers. Archives of Psychiatry & Psychotherapy, 26(3). https://doi.org/10.12740/APP/183678
Kunter, M., Kleickmann, T., Klusmann, U., & Richter, D. (2015). The development of teachers' professional competence. Cognitive activation in the mathematics classroom and professional competence of teachers: Results from the COACTIV Project, 63-77. https://doi.org/10.1007/978-1-4614-5149-5_4
Kurt, T. (2012). Öğretmenlerin öz yeterlik ve kolektif yeterlik algıları. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(2), 195-227.
Lenkov, S. L., Rubtsova, N. E., Nizamova, E. S., Lenkov, S. E., Rubtsova, N., & Nizamova, E. (2017). The Dark Triad of personality and work efficiency of kindergarten teachers. European Proceedings of Social and Behavioral Sciences, 33. https://doi.org/10.15405/epsbs.2017.12.20
Liakopoulou, M. (2011). The Professional Competence of Teachers: Which qualities, attitudes, skills and knowledge contribute to a teacher's effectiveness. International Journal of Humanities and Social Science, 1(21), 66-78.
Maralov, V. G., & Maralova, T. P. (2024). The role of psychological capital in the development of the dark and Light Triad of personality traits in university students. Education & Pedagogy Journal, (2), 36-52. https://doi.org/10.23951/2782-2575-2024-2-36-52
McClelland, D. C. (1993). The Concept of Competence in Spencer, LM and Spencer, BC, 1993. Competence at Work. John Wiley & Son. New York.
Mertler, C. A., & Vannatta, R. (2017). Advanced anda multivariate statistical methods: Practical application and interpretation (6rd ed.). Routledge.
Miesera, S., & Gebhardt, M. (2018). Inclusive vocational schools in Canada and Germany. A comparison of vocational pre-service teachers′ attitudes, self-efficacy and experiences towards inclusive education. European Journal of Special Needs Education, 33(5), 707-722.
Mihić, S. S., Vorkapić, S. T., & Čepić, R. (2022). Teachers’ Competencies for Inclusive Teaching: Relation to Their Professional Development and Personality. European Journal of Contemporary Education, 11(2), 446-458 https://doi.org/10.13187/ejced.2022
Moshagen, M., Hilbig, B. E., & Zettler, I. (2018). The dark core of personality. Psychological Review, 125(5), 656-688. https://doi.org/10.1037/rev0000111
Muris, P., Merckelbach, H., Otgaar, H., & Meijer, E. (2017). The malevolent side of human nature: A meta-analysis and critical review of the literature on the Dark Triad (narcissism, Machiavellianism, and psychopathy). Perspectives on Psychological Science, 12(2), 183-204. https://doi.org/10.1177/1745691616666070
Okumuş, S., & Öztürk, B. (2019). Examining the environmental self-efficacy perceptions of classroom teacher candidates in terms of various variables. e-Kafkas Journal of Educational Research, 6(2), 9-18. https://doi.org/ 10.30900/kafkasegt.587686
Okursoy, F. T. (2016). Öğretmenlerin özyeterlik algıları ile yaşam doyumları arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Pamukkale Üniversitesi.
Özdemir, G., & Başar, A. İ. (2024). A Study on the Relationship between Teachers’ Dark Triad Personality Traits and Organizational Cynicism Behaviours. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 14, 1068-1078. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1410217
Özsoy, E., & Ardıç, K. (2017). Karanlık Üçlü’nün (narsisizm, Makyavelizm ve psikopati) iş tatminine etkisinin incelenmesi. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 24(2), 391-406.. https://doi.org/10.18657/yonveek.297733
Özsoy, E., Rauthmann, J. F, Jonason, P. K., & Ardıç, K. (2017). Reliability and validity of the Turkish versions of Dark Triad Dirty Dozen (DTDD-T), Short Dark Triad (SD3-T), and Single Item Narcissism Scale (SINS-T). Personality and Individual Differences, 117, 11–14.
Polatcı, S., & Ülkü, T. (2023). Aydınlık ve Karanlık Üçlünün etik dışı örgütsel davranış sergileme motivasyonları: Banka personeli üzerine nitel bir araştırma, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(2), 230-259. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1245688
Polatcı, S., & Yeloğlu, H. O. (2021). Karanlık ve Aydınlık Üçlü kişilik özelliklerinin girişimcilik niyeti üzerindeki etkisinin incelenmesi. Journal of Organizational Behavior Review, 3(1), 73-87.
Sevi, B., Urganci, B., & Sakman, E. (2020). Who cheats? An examination of light and dark personality traits as predictors of infidelity. Personality and Individual Differences, 164(110126). 1-6. https://doi.org/10.1016/j.paid.2020.110126
Streiner, D. (2003). Starting at the beginning: An introduction to coefficient alpha and internal consistency. Journal of Personality Assessment, 80, 99–103. https://doi.org/10.1080/01490400.2015.1127189.
Şahin, A. (2011). Öğretmen algılarına göre etkili öğretmen davranışları. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(1), 239-259.
Tabachnick, B. G. & Fidell, L. (2020). Çok değişkenli istatistiklerin kullanımı (Çev. Ed. Mustafa Baloğlu). Nobel Yayınevi.
Tekeş, B., & Bıçaksız, P. (2021). Aydınlık Üçlü (light triad) ölçeğinin psikometrik özelliklerinin değerlendirilmesi. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 8(3), 535-556. https://doi.org/10.31682/ayna.871395
Temelli, E., Kaya, S., Kazgan, M. H., Yılmaz, N. A., Ayar, E., & Yükseloğlu, E. H. (2021). The role of genetics in Dark Triad personality traits. Forensic Medicine Bulletin, 26(3), 197-204. https://doi.org/10.17986/blm.1462
Ural, A. (2024). Öğretmen Rollerinin Özellikleri Üzerine Bir Çözümleme. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(1), 687-711. https://doi.org/10.37217/tebd.1396521
Vizek-Vidović, V., Rijavec, M., Vlahović-Štetić, V., & Miljković, D. (2014). Psihologija obrazovanja [Educational psychology]. [In Croatian]. Zagreb: IEP-Vern.
Vorkapić, S. T., & Peloza, I. (2017). Exploring personality traits and well-being among pre-school and primary school teachers in Croatia. Current Issues in Personality Psychology, 5(1), 21-31. https://doi.org/10.5114/cipp.2017.65830
Wardoyo, C. (2015). The measurement of teacher's personality competence and performance using embedded model. Journal of Education and Practice, 6(26), 18-23.
Yılmazer, T., Karagöz, Ş., Uzunbacak, H. H., & Akçakanat, T. (2021). Karanlık Üçlü kişilik özellikleri, psikolojik ayrıcalık, göreli yoksunluk ve işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkiler üzerine bir araştırma. EKEV Akademi Dergisi. 25(86), 597-622.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Psikolojik Danışmanlık Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Asiye Dursun
0000-0002-4033-0034
Türkiye

Hicran Özkul ^*
0000-0002-1248-1628
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

7 Mayıs 2025

Yayımlanma Tarihi

24 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

10 Mayıs 2024

Kabul Tarihi

13 Şubat 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 14 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.30703/cije.1482125

IZ

https://izlik.org/JA78GW23NB

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Dursun, A., & Özkul, H. (2025). Öğretmenlerin Karanlık ve Aydınlık Üçlü Kişilik Özellikleri Bağlamında Kişisel ve Mesleki Yetkinlik Algıları. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 14(2), 303-313. https://doi.org/10.30703/cije.1482125