Kaynaştırma Eğitiminde Prososyal İklim Oluşturma: Bibliyoterapinin Etkili Gücü

Aslı Kandemir; Kübra Arslan Aldaş

doi:10.30703/cije.1764493

EN TR

Creating a Prosocial Climate in Inclusive Education: The Impact of Bibliotherapy

Öz

This study aims to support primary school teachers in creating a prosocial classroom climate in inclusive classrooms through the use of the bibliotherapy method. This study is based on the project titled “Creating a Prosocial Climate for Students Receiving Inclusive Education: The Hidden Power of Bibliotherapy” (Project No: 124B519), funded under the TÜBİTAK 4008 Inclusive Community Practices Support Program for Individuals with Special Needs. Participants were recruited from volunteer primary school teachers working across 81 provinces of Türkiye. Among the applicants, 30 teachers from 26 different provinces were selected through purposive sampling. The participants received five days of training on inclusive education, prosocial classroom climate and the bibliotherapy method delivered by field experts. Following the training, data were collected through a semi-structured interview form and analyzed using descriptive analysis. The analysis resulted in several sub-themes. The findings showed that bibliotherapy is an effective and applicable method for supporting students in inclusive classrooms and fostering a positive classroom climate. The training was also found to contribute to teachers’ professional and personal development. Furthermore, the results suggested that bibliotherapy can be used to address various classroom problems and student needs.

Anahtar Kelimeler

Kaynaştırma Eğitiminde Prososyal İklim Oluşturma: Bibliyoterapinin Etkili Gücü

Öz

Bu araştırmanın amacı, sınıf öğretmenlerinin bibliyoterapi yöntemi aracılığıyla kaynaştırma eğitimi alan öğrencilerin bulunduğu sınıflarda prososyal bir sınıf içi iklim oluşturabilmelerini desteklemektir. Bu çalışma, TÜBİTAK 4008 Özel Gereksinimli Bireylere Yönelik Kapsayıcı Toplum Uygulamaları Destekleme Programı kapsamında yürütülen “Kaynaştırma Eğitimi Alan Öğrenciler için Prososyal İklim Oluşturma: Bibliyoterapinin Gizli Gücü” (Proje No: 124B519) başlıklı projeden üretilmiştir. Araştırmanın katılımcılarını belirlemek amacıyla öncelikle Türkiye’nin 81 ilinde görev yapan gönüllü sınıf öğretmenlerinden başvurular alınmıştır. Başvurular arasından araştırmaya katılmaya istekli öğretmenler arasından amaçlı örnekleme yöntemi ile seçim yapılmıştır. Araştırma, 26 farklı ilde görev yapan toplam 30 sınıf öğretmeni ile tamamlanmıştır. Katılımcılara kaynaştırma eğitimi, prososyal sınıf iklimi ve bibliyoterapi yöntemine ilişkin beş gün süren eğitimler, alan uzmanları tarafından verilmiştir. Eğitim süreci sonrasında veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla toplanmış ve betimsel analiz yöntemi ile incelenmiştir. Analizler sonucunda çeşitli alt temalar belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, bibliyoterapi yönteminin kaynaştırma eğitimi alan öğrenciler için sınıf ortamında uygulanabilir ve etkili bir yöntem olduğunu göstermiştir. Ayrıca eğitimin öğretmenlerin mesleki ve kişisel gelişimlerine katkı sağladığı ve bibliyoterapinin farklı problem durumlarında da kullanılabileceği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Proje Numarası

TÜBİTAK - 124B519

Kaynakça

Ainscow, M., Booth, T., & Dyson, A. (2006). Improving schools, developing inclusion. Routledge.
Akar, İ. (2019). Kaynaştırma öğrencileriyle yapılan dramatik etkinliklerin sosyal etkileşim üzerindeki etkisi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 15(2), 112–126. https://doi.org/10.17244/eku.2019.15.2
Bağcı Çetin, B., & Öztürk Samur, A. (2018). 60-72 Aylık çocukların prososyal davranışları ile anne babalarının prososyal davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 1–17. https://doi.org/10.17556/erziefd.286651
Bal, F. (2018). Bibliyoterapi Uygulamasının Depresyon Üzerindeki Etkinliğinin Değerlendirilmesi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 5(24), 1630-1640. https://orcid.org/0000-0002-9974-2033
Batu, S., Kırcaali-İftar, G., & Uzuner, Y. (2004), “Özel Gereksinimli Öğrencilerin Kaynaştırıldığı Bir Kız Meslek Lisesindeki Öğretmenlerin Kaynaştırmaya İlişkin Görüş ve Önerileri,” Özel Eğitim Dergisi, 5 (2), 33-50.
Bulut, S. (2010). Bibliyoterapi yönteminin okullarda psikolojık danışmanlar ve öğretmenler tarafından kullanılması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 9(34), 17-31.
Choi, J. (2005). Social Interdependence and social dominance: determinants of children’s bullying, victimization and pro-social behaviors. [Unpublished doctoral dissertation, University of Minnesota]. USA.
Cornett, C. E., & Cornett, C. F. (1980). The Right Book at the Right Time. ERIC.

Creswell, J. W. (2017). Araştırma deseni, nitel, nicel ve karma yöntem araştırmaları. (Çev. Ed. Selçuk Beşir Demir). Ankara: Eğiten Kitap.
Çalık, T., Özbay, Y., Özer, A., Kurt, T., & Kandemir, M. (2009). İlköğretim okulu öğrencilerinin zorbalık statülerinin okul iklimi, prososyal davranışlar, temel ihtiyaçlar ve cinsiyet değişkenlerine göre incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 60(60), 555-576 . Denham, S. A. (2006). Social–emotional competence as support for school readiness: What is it and how do we assess it?. Early Education and Development, 17(1), 57–89. https://doi.org/10.1207/s15566935eed1701_4
Desimone, L. M. (2009). Improving impact studies of teachers’ professional development: Toward better conceptualizations and measures. Educational Researcher, 38(3), 181–199.
Eisenberg, N., & Strayer, J. (1987). Empathy and its development. New York: Cambridge University Press. https://doi.org/10.3102/0013189X08331140
Freedman, J. L., Sears, D. O., & Carlsmith, J. M. (1989). Sosyal psikoloji (A. Dönmez, Çev.). İstanbul. Ara Yayıncılık.
Fryxell, D., & Kennedy, C. H. (1995). Placement along the continuum of services and its impact on students' social relationships. Journal of the Association for Persons with Severe Handicaps, 20(4), 259-269. https://doi.org/10.1177/154079699602000403
Guskey, T. R. (2002). Professional development and teacher change. Teachers and Teaching, 8(3), 381–391. https://doi.org/10.1080/135406002100000512
Güdük, A. H., & Yılmaz, D. (2019). Kaynaştırma sınıflarındaki normal gelişim gösteren öğrencilerin prososyal davranışlarının incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 36(1), 22-37.
Güven, G., & Dilek, S. (2020). Öğretmen adaylarının mesleki gelişim süreçlerine ilişkin algıları. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 16(2), 121–134.
Gould R., Clum G., & Shapiro D. (1993) The use of biblioterapy in the treatment of panic: a preliminary investigation. Behav Ther, 24:241-252. https://doi.org/10.1016/S0005-7894(05)80266-7
Harjusola-Webb, S., Hubbell, S. P., & Bedesem, P. (2012). Increasing prosocial behaviors of young children with disabilities in inclusive classrooms using a combination of peer-mediated intervention and social narratives. Beyond Behavior, 21(2), 29-36.
Hattie, J. (2009). Visible learning: A synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203887332
Hazzi, O. & Maldaon, I. (2012). Prosocial Organizational Behaviors: The Lifeline of Organizations. European Journal of Economics, Finance and Administrative Sciences, 54, 106-114.
Heath, M. A., Sheen, D., Leavy, D., Young, E., & Money, K. (2005). Bibliotherapy: A resource to facilitate emotional healing and growth. School psychology ınternational, 26(5), 563 580. https://doi:10.1177/0143034305060792
Herbert. T. P., & Furner, J. M. (1977). Helping high ability students overcome math anxiety through bibliotherapy. Journal of Secondary Gifted Education, 8, 167-179. https://doi.org/10.1177/1932202X9700800403
Isbell, R., & Raines, S. C. (2007). Creativity and the arts with young children (2nd ed.). Thomson Delmar Learning.
İlter, B. (2015). Bibliyoterapi tekniğinin üstün yetenekli çocukların mükemmeliyetçilik düzeylerine etkisi. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi], Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, İstanbul.
Jamison C., & Scogin, F. (1995) The outcome of cognitive biblioterapy with depressed adults. J Consult Clin Psychol, 63:644-650.
Jennings, P. A., & Greenberg, M. T. (2009). The prosocial classroom: Teacher social and emotional competence in relation to student and classroom outcomes. Review of Educational Research, 79(1), 491–525. https://doi.org/10.3102/0034654308325693
Johnson, D. W., & Johnson, R. T. (1999). Making cooperative learning work. Theory into Practice, 38(2), 67–73. https://doi.org/10.1080/00405849909543834
Jones, J. L. (2006). A closer look at bibliotherapy. Young Adult Library Services, 5, 1, 24.
Kargın, T., & Baydık, B. (2002) Kaynaştırma ortamındaki işiten öğrencilerin işitme engelli akranlarına yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 3(2), 27-39.
Karylowski, J. (1982). Two types of altruistic behavior: Doing good to feel good or to make the other feel good. In V. J. Derlege And J. Grzelak (Eds.). Cooperation And Helping Behavior: Theories And Research. NY. Academic Press.
Kaya, H., & Ay, S. (2019). Aktif öğrenme ortamlarının öğretmen adaylarının bilişsel ve duyuşsal gelişimine etkisi. Eğitim ve Bilim, 44(198), 233–249. https://doi.org/10.15390/EB.2019.8103
Khusumadewi, A., Sholecha, E., & Ifdil, M. (2018, February). The effectiveness of bibliotherapy to decrease negative thoughts towards children with special need. In 1st International Conference on Education Innovation (ICEI 2017) (pp. 30-33). Atlantis Press. https://doi.org/10.2991/icei-17.2018.9
Köse, M. & Demir, E. (2014). Öğretmenlerin rol modelliği hakkında öğrenci görüşleri. International Journal of Social and Economic Sciences, 4(1), 08-18.
Laquinta, A., & Hipsky, S. (2006).Kapsayıcı İlköğretim Sınıfı İçin Pratik Bibliyoterapi Stratejileri. Erken Çocukluk Eğitimi Dergisi 34 , 209–213. https://doi.org/10.1007/s10643-006-0128-5
Lındeman, B., & Klıng, M. (1968). Bibliotherapy: Definitions, Uses and Studies. Journal of School Psychology. 7: 36-41. https://doi.org/10.1016/0022-4405(68)90130-1
Marlowe, M., & Maycock, G. (2000). Bibliotherapy in the university clasroom. Paper Presented at the 9th International Conference in College Teaching and Learning, Jacksonville, FL.
Marrs, R. (1995) A meta-analysis of biblioterapy studies. Am J Community Psychol, 23:843-870. https://doi.org/10.1007/BF02507018
McCabe, P. C., & Altamura, M. (2011). Empirical support for social and emotional learning: Review of the literature. Journal of Educational Psychology, 103(2), 367–382. https://doi.org/10.1037/a0023768
Menteş, H. S. & Arnas, Y. A. (2021). Okul öncesi kaynaştırma sınıfındaki otizmli bir çocuğun akran ilişkilerinin incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (52), 439-464. https://doi.org/10.53444/deubefd.926836
Metin, N. & Şenol, F. B. (2017). Kaynaştırma uygulaması yapılan anasınıflarında işbirliği-yardımlaşma paylaşma dayanışmanın incelenmesi. Journal of International Social Research, 10(51). http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2017.1812
Michalik, N. (2005). Determinants of adolescent prosocial behavior: parental personality and socialization. (Unpublished doctoral dissertation), Arizona State University. USA.
Miller, J. (2018). Medicines of the soul: Reparative reading and the history of bibliotherapy. Mosaic: An Interdisciplinary Critical Journal, 51(2), 17-34. https://doi.org/10.1353/mos.2018.0015
Öner, U. (2007). Bibliyoterapi, Journal of Arts and Sciences, 7, 133-150.
Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği (2000). Milli Eğitim Bakanlığı Özel Eğitim Hakkında KHK ( 1997), Sayı: 573.
Özan, G. B. (2017). Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ve özel öğrenme güçlüğü olan 9-12 yaş aralığındaki çocuklarda bibliyoterapi kullanımının kişilerarası sorun çözme becerilerine etkisinin incelenmesi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Ticaret Üniversitesi.
Pardeck, J. T., & Pardeck, J. A. (2021). Bibliotherapy: A clinical approach for helping children. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003243212
Reinke, W. M., Stormont, M., Herman, K. C. & Dong, N. (2021). The incredible years teacher classroom management program: effects for students receiving special education services. Remedial and Special Education, 42(1), 7-17. https://doi.org/10.1177/0741932520937442
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68
Sadioğlu, Ö., Batu, E. S., & Bilgin, A. (2012). Sınıf öğretmenlerinin özel gereksinimli öğrencilerin kaynaştırılmasına ilişkin görüşleri. Journal of Uludag University Faculty of Education, 25(2), 399-432.
Sharma, D. (2023). Using developmental bibliotherapy design to improve self-management skills of post-graduate students. Journal of Poetry Therapy, 36(2), 95-113. https://doi.org/10.1080/08893675.2022.211569
Slavin, R. E. (1995). Cooperative learning: Theory, research, and practice (2nd ed.).Boston, MA: Allyn & Bacon.
Sridhar, D., & Vaughn, S. (2000). Bibliotherapy for all enhancing reading comprehension, self-concept, and behavior. Teaching Exceptional Children, 33(2), 74-82. https://doi.org/10.1177/004005990003300210
Stepherd, T., & Iles, L. (1976). What is bibliotherapy? Language Arts, 53, 569-571
Suvilehto, P., Kerry-Moran, K. J., & Aerila, J. A. (2019). Supporting children’s social and emotional growth through developmental bibliotherapy. Story in children's lives: Contributions of the narrative mode to early childhood development, literacy, and learning, 299-314. https://doi.org/10.1007/9
Şahin, İ., & Duran, M. (2020). Öğretmenlerin mesleki gelişim etkinliklerine katılımı ve bunun öğrenci başarısına etkisi. Eğitim ve Bilim, 45(202), 35–54. https://doi.org/10.15390/EB.2020.9000
Taçar, A. (2022). Bibliyoterapi yönteminin çocuklarda Allah tasavvurunun olgunlaşmasına etkisi:(5-6 yaş grubu örneği). [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
Travaglini, A., & Bocci, F. (2017). Educate to relationships through relationships: the role of Social and Prosocial Abilities in the construction of collaborative and inclusive educational communities. Journal for Perspectives of Economic Political and Social Integration, 23(1-2), 173-194. https://doi.org/10.1515/pepsi-2017-0009
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
Zins, J. E., Bloodworth, M. R., Weissberg, R. P., & Walberg, H. J. (2004). The scientific base linking social and emotional learning to school success. In J. E. Zins et al. (Eds.), Building academic success on social and emotional learning: What does the research say? (pp. 3–22). Teachers College Press. https://doi.org/10.1080/10474410701413145

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hizmetiçi Eğitim, Öğretim Tasarımı, Değerler Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Aslı Kandemir ^*
0000-0003-0811-1330
Türkiye

Kübra Arslan Aldaş
0000-0003-4916-8317
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

13 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

14 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

18 Mart 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 15 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.30703/cije.1764493

IZ

https://izlik.org/JA35TU93YL

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kandemir, A., & Arslan Aldaş, K. (2026). Kaynaştırma Eğitiminde Prososyal İklim Oluşturma: Bibliyoterapinin Etkili Gücü. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 15(1), 421-439. https://doi.org/10.30703/cije.1764493

AMA

1.Kandemir A, Arslan Aldaş K. Kaynaştırma Eğitiminde Prososyal İklim Oluşturma: Bibliyoterapinin Etkili Gücü. CUE. 2026;15(1):421-439. doi:10.30703/cije.1764493

Chicago

Kandemir, Aslı, ve Kübra Arslan Aldaş. 2026. “Kaynaştırma Eğitiminde Prososyal İklim Oluşturma: Bibliyoterapinin Etkili Gücü”. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi 15 (1): 421-39. https://doi.org/10.30703/cije.1764493.

EndNote

Kandemir A, Arslan Aldaş K (01 Haziran 2026) Kaynaştırma Eğitiminde Prososyal İklim Oluşturma: Bibliyoterapinin Etkili Gücü. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi 15 1 421–439.

IEEE

[1]A. Kandemir ve K. Arslan Aldaş, “Kaynaştırma Eğitiminde Prososyal İklim Oluşturma: Bibliyoterapinin Etkili Gücü”, CUE, c. 15, sy 1, ss. 421–439, Haz. 2026, doi: 10.30703/cije.1764493.

ISNAD

Kandemir, Aslı - Arslan Aldaş, Kübra. “Kaynaştırma Eğitiminde Prososyal İklim Oluşturma: Bibliyoterapinin Etkili Gücü”. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi 15/1 (01 Haziran 2026): 421-439. https://doi.org/10.30703/cije.1764493.

JAMA

1.Kandemir A, Arslan Aldaş K. Kaynaştırma Eğitiminde Prososyal İklim Oluşturma: Bibliyoterapinin Etkili Gücü. CUE. 2026;15:421–439.

MLA

Kandemir, Aslı, ve Kübra Arslan Aldaş. “Kaynaştırma Eğitiminde Prososyal İklim Oluşturma: Bibliyoterapinin Etkili Gücü”. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, c. 15, sy 1, Haziran 2026, ss. 421-39, doi:10.30703/cije.1764493.

Vancouver

1.Aslı Kandemir, Kübra Arslan Aldaş. Kaynaştırma Eğitiminde Prososyal İklim Oluşturma: Bibliyoterapinin Etkili Gücü. CUE. 01 Haziran 2026;15(1):421-39. doi:10.30703/cije.1764493