Ortaokul Matematik Öğretmenlerinin Matematik Öğretiminde Yapay Zekâya İlişkin Algıları

Elif Öztürk; Elif Ertem Akbaş; Kübra Alan

doi:10.30703/cije.1750040

EN TR

Secondary School Mathematics Teachers’ Perceptions of Artificial Intelligence in Mathematics Education

Öz

This study aimed to identify middle school mathematics teachers' perceptions of artificial intelligence (AI) in mathematics education through metaphors. A phenomenological research design was used to explore the meanings behind these perceptions in depth. Data were collected during the 2023–2024 academic year from 163 mathematics teachers working in various provinces of Türkiye. Participants completed the sentence: “Artificial intelligence in mathematics education is like … because …”. The responses were analyzed using content analysis, revealing 112 valid metaphors. These metaphors were grouped into eight categories: AI as a traditional material, manipulative tool, supportive material, digital tool, social-emotional support tool, interactive material, visual material, and game/entertainment tool. The most frequent metaphors were in the category of AI as a traditional material. The findings indicate that many teachers may lack sufficient knowledge and experience regarding the integration of AI into mathematics education. Based on these results, the study suggests organizing professional development programs aimed at enhancing teachers' awareness and competencies in using AI effectively, and supporting their ability to integrate technology into teaching practices.

Anahtar Kelimeler

Ortaokul Matematik Öğretmenlerinin Matematik Öğretiminde Yapay Zekâya İlişkin Algıları

Öz

Bu araştırma, ortaokul matematik öğretmenlerinin matematik öğretiminde yapay zekâya ilişkin algılarını metaforlar aracılığıyla belirlemeyi amaçlamıştır. Öğretmenlerin algılarındaki anlamları derinlemesine incelemek amacıyla nitel bir yaklaşım olan olgu bilim deseni tercih edilmiştir. Veriler, 2023–2024 eğitim-öğretim yılında Türkiye’nin farklı illerinde görev yapan 163 öğretmenin “Matematik öğretiminde yapay zekâ … gibidir. Çünkü …” cümlesini tamamlamasıyla toplanmıştır. İçerik analizi sonucunda 112 geçerli metafor elde edilmiş ve bu metaforlar sekiz kategori altında sınıflandırılmıştır: geleneksel materyal, manipülatif araç, yardımcı materyal, dijital araç, sosyal-duygusal gelişimi destekleyen araç, etkileşimli materyal, görsel materyal ve oyun/eğlence aracı. En fazla metaforun “geleneksel materyal olarak yapay zekâ” kategorisinde yer aldığı belirlenmiştir. Bulgular, öğretmenlerin yapay zekâyı matematik öğretimine entegre etme konusunda yeterli bilgiye sahip olmadığını ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, öğretmenlerin farkındalığını artıracak ve teknolojiyi etkili kullanma becerilerini geliştirecek hizmet içi eğitimlerin düzenlenmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Açıkgül, K. (2016). GeoGebra destekli mikro öğretim uygulaması ve oyunlaştırılmış teknolojik pedagojik alan bilgisi (TPAB) etkinliklerinin ilköğretim matematik öğretmen adaylarının TPAB düzeylerine etkisi (Yayın No.463317) [ Doktora tezi, İnönü Üniversitesi]. YÖK. https://tez.yok.gov.tr
Ahmad, A., Mohamed, Z., Setyaningsih, E., ve Sugihandardji, C. (2021). Online learning interaction of mathematics teacher in junior high school: A survey in the COVID-19 pandemic. Infinity, 10(2), 271-284. https://doi.org/10.22460/infinity.v10i2.p271-284
Altun, D. (2019). Sanal gerçeklik ve yapay zekâ. G. Telli (Ed.), Yapay zekâ ve gelecek (ss. 139-157). Doğu Kitapevi.
Alpaydın, E. (2013). Yapay öğrenme. Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
Arslan, K. (2017). Eğitimde yapay zekâ ve uygulamaları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 71-88.
Arslan, M. M., ve Bayrakçı, M. (2006). Metaforik düşünme ve öğrenme yaklaşımının eğitim-öğretim açısından incelenmesi. Milli Eğitim, 35(171), 100-108.
Bağcı, H., ve Çoklar, A. N. (2010). Roles assigned by prospective teachers to themselves in terms of use of educational technology: A metaphor study. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 2(2), 4412-4416. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.03.703
Baki, A., ve Bütüner, S. Ö. (2010). Matematiksel bilginin doğasına yönelik bir inanç ölçeği geliştirme çalışması. E-Journal of New World Sciences Academy Education Sciences, 5(4), 1993-2005.

Başaran Y. (2017). Sosyal Bilimlerde Örnekleme Kuramı. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(47), 480-495.
Baykul, Y. (2014). Ortaokulda matematik öğretimi. Pegem Akademi.
Bayraktar, B., Gülderen, S., Akça, S., ve Serin, E. (2023). Yapay zekâ teknolojilerinin eğitimde kullanımına yönelik öğretmen görüşleri. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(11), 2012-2030. https://uleder.com/index.php/uleder/article/view/380
Bernardi, M., Capone, R., Faggiano, E., ve Rocha, H. (2025). Generative AI in mathematics education: Preservice teachers’knowledge and implications for their professional development. International Journal of Mathematics Education in Science and Technology, 1(18). https://doi.org/10.1080/0020739X.2025.2490104
Biernacki, P., ve Waldorf, D. (1981). Snowball sampling: Problems and techniques of chain referral sampling. Sociological Methods ve Research, 10(2), 141-163.
Brecht, L. J. (2000). The relative effects of cooperative learning, manipulatives, and the combination of cooperative learning and manipulatives on fourth graders’ conceptual knowledge, computation knowledge, and problem-solving skills in multiplication. Dissertation Abstracts International.
Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri (11. baskı). Pegem Akademi.
Coşkun, F., ve Gülleroğlu, H. D. (2021). Yapay zekânın tarih içindeki gelişimi ve eğitimde kullanılması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 3(2021), 947-966.
Çalışıcı, H., ve Sümen, Ö. (2019). Matematik öğretmen adaylarının matematiğe yönelik algıları: Bir metafor çalışması. On Dokuz Mayıs Üniversitesi Dergisi.
Doğan, Z., ve Sönmez, D. (2019). İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin matematik dersine yönelik metaforik algılarının oluşturdukları görseller aracılığıyla incelenmesi. Turkish Studies.
Drossel, K., Eickelmann, B., ve Gerick, J. (2017). Predictors of teachers’ use of ICT in school – The relevance of school characteristics, teachers’ attitudes and teacher collaboration. Education and Information Technologies, 22(2), 551-573. https://doi.org/10.1007/s10639-016-9476-y
Egara, F., ve Mosimege, M. (2024). Exploring the integration of artificial intelligence- based ChatGPT into mathematics instruction: perception, challenges, and implications for educators. Education Sciences, 14(7), 742. https://doi.org/10.3390/educsci14070742
Ekici, G. (2016). Student-teachers’ metaphoric perceptions towards the concept of computer. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 15(3), 755-781. https://doi.org/10.21547/jss.256704
Emmert‐Streib, F., Yli‐Harja, O., ve Dehmer, M. (2020). Explainable artificial intelligence and machine learning: A reality rooted perspective. Wiley Interdisciplinary Reviews: Data Mining and Knowledge Discovery, 10(6), 1-8. https://doi.org/10.1002/widm.1368
Ersoy, Y. (2003). Teknoloji destekli matematik eğitimi-1: Gelişmeler, politikalar ve stratejiler. İlköğretim-Online, 2(1), 18-27.
Ergun, M. (2022). Fen Bilimleri öğretmenlerinin yapay zekâ kavramına ilişkin algılarının belirlenmesi: Bir metafor çalışması. 15. Uluslararası Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Sempozyumu, 7-9 Eylül 2022, Holistence Publications, s. 143-145.
Ertmer, P. A. (1999). Addressing first-and second-order barriers to change: Strategies for technology integration. Educational Technology Research and Development, 47(4), 47-61. https://doi.org/10.1007/BF02299597
Ertmer, P. A. (2005). Teacher pedagogical beliefs: The final frontier in our quest for technology integration? Educational Technology Research and Development, 53(4), 25-39. https://doi.org/10.1007/BF02504683
Güler, A., ve Polatgil, M. (2025). Bilişim Alanında Öğrenim Gören Öğrencilerin Yapay Zekâ Okuryazarlığı Düzeylerinin Ölçülmesi. Journal of Computer and Education Research, 13(25), 30-53.
Güler, G., Öçal, M. F., ve Akgün, L. (2011). Pre-service mathematics teachers’ metaphors about mathematics teacher concept. Procedia Social and Behavioral Sciences, 15, 327-330.
Gültekin, M. (2013). İlköğretim öğretmen adaylarının eğitim programı kavramına yükledikleri metaforlar. Eğitim ve Bilim, 38(169), 126-141.
Güngör, S. (2005). Ortaöğretim geometri dersi üçgenler konusunda oluşturmacı yaklaşıma dayalı elle yapılan materyaller ve portfolyo hazırlamanın öğrenciler üzerindeki etkilerinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Zonguldak.
Hacısalihoğlu, H. H., Mirasyedioğlu, Ş., ve Akpınar, A. (2004). İlköğretim 6-8 matematik öğretimi: Matematikte işbirliğine dayalı yapılandırıcı öğrenme ve öğretme (1. baskı). Asil Yayın Dağıtım.
Haenlein, M., ve Kaplan, A. (2019). A brief history of artificial intelligence: On the past, present, and future of artificial intelligence. California Management Review, 61(4), 5-14.
Kamina, P., ve Iyer, N. N. (2009). From concrete to abstract: Teaching for transfer of learning when using manipulatives. NERA Conference Proceedings 2009 Northeastern Educational Research Association (NERA) Annual Conference.
Kebap, M., ve Çenberci, S. (2020). Ortaokul öğrencilerinin matematik dersi ve matematik öğretmeni kavramlarına ilişkin metaforik algılarının farklı değişkenlere göre karşılaştırılması. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi.
Kılıç, A. (2025). Sınıf öğretmenlerinin yapay zekâ kavramına ilişkin metaforik algıları. Journal of Computer and Education Research, 13(26), 678-705.
Kış, A. (2019). Eğitimde yapay zekâ. 14. Uluslararası Eğitim Yönetimi Kongresi (2-4 Mayıs 2019), Tam Metin Bildiri Kitabı, ss. 197-202.
Li, M., ve Manzari, E. (2025). AI utilization in primary mathematics education: a case study from a soutwestern Chinese study. Education and Information Technologies, 30, 11717-11750. https://doi.org/10.1007/s10639-025-13315-z
Lin, T., Zhang, J., ve Xiong, B. (2025). Effects of technology perceptions, teacher beliefs, and AI literacy on AI technology adoption in suitable mathematics education. Sustainability, 17(8), 3698. https://doi.org/10.3390/su17083698
Luzano, JFP. (2025). New Frontier in Mathematics Education: A rewiev of emerging trends and critical issues on artificial intelligence. International Journal of Technology in Education, 8(1), 208-219. https://doi.org/10.46328/ijte.1028
Macrae, C. N., ve Bodenhausen, G. V. (2001). Social cognition: Categorical person perception. British Journal of Psychology, 92(Pt 1), 239-255.
McArthur, D., Lewis, M., ve Bishary, M. (2005). The roles of artificial intelligence in education: Current progress and future prospects. Journal of Educational Technology, 1(4), 42-80.
McNeil, N. M., ve Jarvin, L. (2007). When theories don’t add up: Disentangling the manipulatives debate. Theory into Practice, 46(4), 309-316.
Moral- Sanchez, S., ve Ruiz- Rey, F. (2025). Assesment of the digital learning in mathematics using AI chatbots with pre-service teachers. Atoz- Novas Praticas em Informacao e Conhecimento, 14.
Muggleton, S. (2014). Alan Turing and the development of artificial intelligence. AI Communications, 27(1), 3-10. https://doi.org/10.3233/AIC-130579
Nabiyev, V. V. (2012). Yapay Zekâ: İnsan-Bilgisayar Etkileşimi. Baskı Yeri: Seçkin Yayıncılık.
Nabiyev, V. ve Erümit, A. K. (2020). Yapay zekânın temelleri. İçinde V. Nabiyev ve A. K. Erümit (Eds.), Eğitimde yapay zekâ kuramdan uygulamaya (ss. 2-37), Pegem Akademi Yayınları.
Nikolova, E. (2024). Artificial intelligence tools into higher mathematics education: Opputunities, challenges, and student perceptions. Mathematics and Informatics, 67(4), 406-417. https://dx.doi.org/10.53656/math2024-4-4-int
Nilsson, N. J. (2020). Yapay zekâ: Geçmişi ve geleceği. Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
Owan, V. J., Abang, K. B., Idika, D. O., Etta, E. O., ve Bassey, B. A. (2023). Exploring the potential of artificial intelligence tools in educational measurement and assessment. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 19(8), em2307. https://doi.org/10.29333/ejmste/13428
Pac, R. L. (2008). Factors that influence technology use during instructional time (Master’s thesis, Walden University, Minneapolis).
Şahin, B. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri. In A. Tanrıöğen (Ed.), Metodoloji (s. 111-130). Anı Yayıncılık.
Seferoğlu, S. S. (2004). Öğretmen yeterlikleri ve mesleki gelişim. Bilim ve Aklın Aydınlığında Eğitim, 58, 40-45. Şenol, Ş. (2012). Araştırma ve örnekleme yöntemleri. Nobel Yayıncılık.
Taani, O., ve Alabidi, S. (2024). ChatGPT in education: Benefits and challenges of ChatGPT for mathematics and science teaching practices. International Journal of Mathematical Education in Science and Technology, 1-30. https://doi.org/10.1080/0020739X.2024.2357341
Teo, T., ve Beng Lee, C. (2010). Explaining the intention to use technology among student teachers. Campus-Wide Information Systems, 27(2), 60-67. https://doi.org/10.1108/10650741011033035
Uyar, A. (2025). Effective use of artificial intelligence tools in STEM education: Perspectives of STEM educators. Journal of Baltic Science Education, 24(3), 552-566.
Voskoglou, M. G., ve Salem, A.-B. M. (2020). Benefits and limitations of the artificial with respect to the traditional learning of mathematics. Mathematics, 8(4), 611. https://doi.org/10.3390/math8040611
Xie, Y., ve Reider, D. (2020). Preparing teachers to use artificial intelligence: A study of teacher education programs. Journal of Teacher Education, 71(4), 475-490.
Yurtsever, M., ve Yurtsever, G. (2025). Eğiitmde yapay zekâ çalışmalarında öğretmenlerin rolü ve bakış açıları. Cumhuriyet International Journal of Education, 14(2), 344-357. DOI: https://dx.doi.org/10.30703/cije.1453360
Zhao, H., Coombs, S., ve Zhou, X. (2010). Developing professional knowledge about teachers through metaphor research: Facilitating a process of change. Teacher Development, 14(3), 381-395.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Matematik Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Elif Öztürk
0009-0006-8326-7350
Türkiye

Elif Ertem Akbaş
0000-0002-4004-1697
Türkiye

Kübra Alan ^*
0000-0002-2586-3350
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

4 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

24 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

1 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 15 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.30703/cije.1750040

IZ

https://izlik.org/JA53DJ76RW

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Öztürk, E., Ertem Akbaş, E., & Alan, K. (2026). Ortaokul Matematik Öğretmenlerinin Matematik Öğretiminde Yapay Zekâya İlişkin Algıları. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 15(1), 362-382. https://doi.org/10.30703/cije.1750040

AMA

1.Öztürk E, Ertem Akbaş E, Alan K. Ortaokul Matematik Öğretmenlerinin Matematik Öğretiminde Yapay Zekâya İlişkin Algıları. CUE. 2026;15(1):362-382. doi:10.30703/cije.1750040

Chicago

Öztürk, Elif, Elif Ertem Akbaş, ve Kübra Alan. 2026. “Ortaokul Matematik Öğretmenlerinin Matematik Öğretiminde Yapay Zekâya İlişkin Algıları”. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi 15 (1): 362-82. https://doi.org/10.30703/cije.1750040.

EndNote

Öztürk E, Ertem Akbaş E, Alan K (01 Haziran 2026) Ortaokul Matematik Öğretmenlerinin Matematik Öğretiminde Yapay Zekâya İlişkin Algıları. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi 15 1 362–382.

IEEE

[1]E. Öztürk, E. Ertem Akbaş, ve K. Alan, “Ortaokul Matematik Öğretmenlerinin Matematik Öğretiminde Yapay Zekâya İlişkin Algıları”, CUE, c. 15, sy 1, ss. 362–382, Haz. 2026, doi: 10.30703/cije.1750040.

ISNAD

Öztürk, Elif - Ertem Akbaş, Elif - Alan, Kübra. “Ortaokul Matematik Öğretmenlerinin Matematik Öğretiminde Yapay Zekâya İlişkin Algıları”. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi 15/1 (01 Haziran 2026): 362-382. https://doi.org/10.30703/cije.1750040.

JAMA

1.Öztürk E, Ertem Akbaş E, Alan K. Ortaokul Matematik Öğretmenlerinin Matematik Öğretiminde Yapay Zekâya İlişkin Algıları. CUE. 2026;15:362–382.

MLA

Öztürk, Elif, vd. “Ortaokul Matematik Öğretmenlerinin Matematik Öğretiminde Yapay Zekâya İlişkin Algıları”. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, c. 15, sy 1, Haziran 2026, ss. 362-8, doi:10.30703/cije.1750040.

Vancouver

1.Elif Öztürk, Elif Ertem Akbaş, Kübra Alan. Ortaokul Matematik Öğretmenlerinin Matematik Öğretiminde Yapay Zekâya İlişkin Algıları. CUE. 01 Haziran 2026;15(1):362-8. doi:10.30703/cije.1750040