Üstbiliş Özellikleri ile Akademik Erteleme Arasındaki İlişkinin Regresyon Analizi İle İncelenmesi: Sınıf Öğretmeni Adayları Örneklemi

Ayşe Bebek; Hamdi Karakaş

doi:10.30703/cije.1704156

TR EN

Üstbiliş Özellikleri ile Akademik Erteleme Arasındaki İlişkinin Regresyon Analizi İle İncelenmesi: Sınıf Öğretmeni Adayları Örneklemi

Öz

Bu araştırmada, sınıf öğretmeni adaylarının üstbiliş özelliklerini ve akademik erteleme davranışlarını çeşitli değişkenler açısından incelemek ve üstbilişin hangi özelliklerinin akademik erteleme davranışı üzerinde yordayıcı etkisi olduğunu belirlemek amaçlanmıştır. Araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini farklı üniversitelerde eğitim gören 1033 sınıf öğretmeni adayı oluşturmaktadır. Toplanan veriler regresyon analizi kullanarak analiz edilmiştir. Sınıf öğretmeni adaylarının bilişsel farkındalık üstbiliş özelliği ile akademik erteleme davranış ortalama puanları arasında pozitif yönlü orta kuvvetli ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Sınıf öğretmeni adaylarının üstbiliş özelliklerinin akademik erteleme davranışları üzerindeki önem sıralaması; bilişsel farkındalık, bilişsel güven, düşünceleri kontrol ihtiyacı, kontrol edilmezlik ve tehlike, olumlu inançlar şeklinde tespit edilmiştir. Sınıf öğretmeni adaylarının üstbiliş özelliklerinin akademik erteleme davranışında bulunmalarında etki ettiği sonucuna ulaşılarak bilişsel farkındalık üstbiliş özelliği akademik erteleme davranışı etkilemede önemli bir yordayıcı olarak bulunmuştur. Bilişsel farkındalığın akademik erteleme davranışı üzerinde etkisi olduğu tespit edilmiş ve olumsuz düşünceler azaltılabilirse akademik erteleme davranışının azalabileceği öngörülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Aitken, M. E. (1982). A personality profile of the college student procrastinator. USA: University of Pittsburgh.
Akbay, S. & Gizir C. (2010). Cinsiyete göre üniversite öğrencilerinde akademik erteleme davranışı: akademik güdülenme, akademik özyeterlik ve akademik yükleme stillerinin rolü. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 60-78.
Akdağ, M. (2014). Sınıf öğretmeni adaylarının üstbilişsel farkındalık ve matematik kaygı düzeyleri arasındaki ilişki. [Masters’s thesis, Tokat Gaziosmanpaşa University-Tokat].
Aksu, B. Ö. (2022). Üniversite öğrencilerinde olumsuz üst biliş düzeyleri ile akademik erteleme arasındaki ilişkinin incelenmesi. [Masters’s thesis, Çağ University-Mersin].
Asher, M. & Aderka, I. M. (2018). Gender differences in social anxiety disorder. Journal of Clinical Psychology, 74(10), 1730-1741. https://doi.org/10.1002/jclp.22624
Aydoğan, D. & Özbay, Y. (2012). Akademik erteleme davranışının benlik saygısı, durumluluk kaygı, öz yeterlilik açısından açıklanabilirliğinin incelenmesi. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 2(3), 1-9. https://doi.org/10.14527/C2S3M1
Balcı, G. (2007). İlköğretim beşinci sınıf öğrencilerinin sözel matematik problemlerini çözme düzeylerine göre bilişsel farkındalık becerilerinin incelenmesi. [Masters’s thesis, Çukurova University-Adana].
Balkıs, M. (2006). Öğretmen adaylarının davranışlarındaki erteleme eğilimlerinin düşünme ve karar verme tarzları ile ilişkisi. [Phd thesis, Dokuz Eylül University-İzmir].

Balkıs, M. (2007). Öğretmen adaylarının davranışlarındaki erteleme eğiliminin karar verme stillerine etkisi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(21), 67-83.
Balkıs, M., Duru, E., Buluş, M. & Duru, S. (2006). Üniversite öğrencilerinde akademik erteleme eğiliminin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Ege Eğitim Dergisi, 7(2), 57-73.
Balkıs, M. & Duru, E. (2010). Akademik erteleme eğilimi, akademik başarı ilişkisinde genel ve performans benlik saygısının rolü. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27(27), 159-170.
Bebek, İ. Ö. (2021). Akademik erteleme sıklığının ve ilişkili faktörlerin akademik popülasyonda araştırılması. [Medical specialization thesis, Balikesir University-Balıkesir].
Bebek, İ. Ö., Can, M. Ş., Kara, H., Baykan, H. & Karlıdere, T. (2023). Evaluating the frequency of academic procrastination and associated factors in the academic population. Acta Medica Ruha, 1(3), 323-334.
Bedel, E. F. (2017). Okul öncesi öğretmen adaylarında akademik ertelemenin yordanmasında bilinçli farkındalık ve üstbilişsel farkındalığın rolü. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 7(3), 504-514.
Bridges, K. R.& Roig, M. (1997). Academic procrastination and irrational thinking: A re-examination with context controlled. Personality and Individual Differences, 22(6), 941-944. https://doi.org/10.1016/S0191-8869(96)00273-5
Brown, A. (1987). Metacognition, executive control, self-regulation, and other more mysterious mechanisms. Metacogniton, Motivation and Understanding, 65-116.
Bulut, R. & Ocak, G. (2017). Öğretmen adaylarının akademik erteleme davranışlarını etkileyen etmenler. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(2), 75-90.
Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2024). Bilimsel araştırma yöntemleri (36. Baskı). Pegem Akademi, Ankara.
Carr, M. & Biddlecomb B. (1998). Metacognition in mathematics from a constructivist perspective. Metacognition, Metacognition in Educational Theory and Practice, 23, 67-90.
Cartwright, H. S. & A. W. (1997). Beliefs about worry and intrusions: The meta-cognitions questionnaire and its correlates. Journal of Anxiety Disorders, 11(3), 279-296. https://doi.org/10.1016/S0887-6185(97)00011-X
Crick, F. (2020). Şaşırtan Varsayım. Çev. Serkan Say. TÜBİTAK Popüler Bilim Yayınları, Ankara.
Çakıcı, D. Ç. (2003). Lise ve üniversite öğrencilerinde genel erteleme ve akademik erteleme davranışının incelenmesi. [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
Coşar, H. A. & Gedik, H. (2019). Öğretmen adaylarının sosyal medya bağımlılığı ve akademik erteleme davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Bayterek Uluslararası Akademik Araştırmalar Dergisi, 4(1), 32-65. https://doi.org/10.48174/buaad.932899
Çelik, Ç. B., Odacı H. & Bayraktar N. (2015). Is problematic ınternet use an indicator of eating disorders among Turkish university students?. Eating and Weight Disorders-Studies on Anorexia, Bulimia and Obesity, 20, 167-172. https://doi.org/10.1007/s40519-014-0150-3
Çelikkaleli, Ö. & Akbay S. E. (2013). Üniversite öğrencilerinin akademik erteleme davranışı, genel yetkinlik inancı ve sorumluluklarının incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(2), 237-254.
Çikrıkci, Ö. & Erzen, E. (2016). Cinsiyetin akademik erteleme üzerindeki etkisi: Meta-analiz. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(4), 750-761. https://doi.org/10.16986/HUJE.2016015387
Değirmenci, H., Çetinkaya, A. B. & Karakaş, G. S. (2023). Erteleme davranışının kişilik özellikleri, üstbilişsel inançlar ve endişeler ile ilişkisi. Klinik Psikoloji Dergisi, 7(1), 60-74. https://doi.org/10.57127/kpd.26024438m000079XX1
Demir, F. & Kösterelioğlu, İ. (2015). Öğretmen adaylarının akademik erteleme eğilimlerinin incelenmesi. Journal of International Social Research, 8(39), 595-603. https://doi.org/10.17719/jisr.20153913778
Demir, Ö. & Kaymak-Özmen, S. (2011). Üniversite öğrencilerinin üst biliş düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(3), 145-160.
Dietz, F., Hofer, M. & Fries, S. (2007). Individual values, learning routines and academic procrastination. British Journal of Educational Psychology, 77(4), 893-906. https://doi.org/10.1348/000709906X169076
Flavell, J. H. (1979). Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive - developmental inquiry. American Psychologist, 34(10), 906-911. https://doi.org/10.1037//0003-066X.34.10.906
Fraenkel, J. R., Wallen, N. E. & Hyun, H. H. (1993). How to design and evaluate research in education. McGrawHill, United States of America.
Gama, C. A. (2005). Integrating metacognition instruction in interactive learning environments. Doctoral Thesis, University of Sussex, England.
Gülep, Z. P. (2017). Lise öğrencilerinin üstbilişlerinde boyun eğici davranışların ve akademik ertelemenin incelenmesi. [Yüksek lisans tezi]. Beykent Üniversitesi.
Gürgan, U. & Gündoğdu, İ. (2019). Fen, matematik ve sosyal bölümlerde okuyan üniversite öğrencilerinin yürütücü biliş becerilerinin akademik mükemmeliyetçiliklerinin ve akademik erteleme davranışlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Necatibey Eğitim Fakültesi Elektronik Fen ve Matematik Eğitimi Dergisi, 13(1), 152-175. https://doi.org/10.17522/balikesirnef.547262
Hayat, A. A., Kojuri, J., & Mitra Amini, M. D. (2020). Academic procrastination of medical students: The role of internet addiction. Journal of Advances in Medical Education & Professionalism, 8(2), 83-89.
Hayes, N. (2011). Psikoloji Anlamak. Çev. Filiz Şar ve Asiye Hekimoğlu. Optimist Yayınları, İstanbul.
Johnson, J. L. & Bloom, A. M. (1995). An Analysis of the contribution of the five factors of personality to variance in academic procrastination. Personality and Individual Differences, 18(1), 127-133. https://doi.org/10.1016/0191-8869(94)00109-6
Kandemir, M. (2014). Akademik erteleme davranışını açıklayıcı bir model. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 4(3), 51-72. https://doi.org/10.14527/pegegog.2014.016
Kara, Ö. & Yıldıran, İ. (2020). Lise öğrencilerinin serbest zaman egzersize katılım düzeyleri ile akademik erteleme düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Türk Spor Bilimleri Dergisi, 3(2), 70-80. https://doi.org/10.46385/tsbd.773086
Karabacak, A. H. (2021). Türkiye’de profesyonel futbol liglerinde mücadele eden futbolcuların zihinsel dayanıklılıklarının olumsuz üst bilişlerle ilişkinin incelenmesi. [Masters’s thesis, Çağ University-Mersin].
Karakaş, S. (2024). Prof. Dr. Sirel Karakaş psikoloji sözlüğü: Bilgisayar programı ve veritabanı. http://www.psikolojisozlugu.com, Erişim Tarihi: 10.01.2024.
Karasar, N. (2024). Bilimsel araştırma yöntemi (39. baskı). Nobel Yayın Dağıtım, Ankara.
Kaysi, F. (2013). Bilgisayar becerisi ile üst biliş düşünme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Fırat ve İstanbul Üniversiteleri örneği). [Yüksek lisans tezi]. Fırat Üniversitesi.
Lay, C. H. (1986). At last, my research article on procrastination. Journal of Research in Personality, 20(4), 474-495. https://doi.org/10.1016/0092-6566(86)90127-3
Milgram, N. & Tenne R. (2000). Personality correlates of decisional and task avoidant procrastination. European Journal of Personality, 14(2), 141-156. https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-0984(200003/04)14:2%3C141::AID-PER369%3E3.3.CO;2-M
Nazik, F., Sönmez, M. & Güneş, G. (2014). Hemşirelik öğrencilerinin üstbiliş düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 17(3), 145-150.
Nietfeld, J. L., Li, C. J. & Osborne, W. (2005). Metacognitive monitoring accuracy and student performance in the postsecondary classroom. The Journal of Experimental Educational 74(1), 7-28.
Okçu, V. & Kahyaoğlu, M. (2207). İlköğretim öğretmenlerinin biliş ötesi öğrenme stratejilerin belirlenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6, 129-146.
Onwuegbuzie, A. J. (2000). Academic procrastinators and perfectionistic tendencies among graduate students. Journal of Social Behavior & Personality, 15(5), 103-109.
Örnek, S. (2023). Yetişkin bireylerde sosyal kaygı düzeyi ile üst biliş ve bilinçli farkındalık arasındaki ilişkilerin incelenmesi. [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Okan Üniversitesi.
Özer, A. & Altun, E. (2011). Üniversite öğrencilerinin akademik erteleme nedenleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(21), 45-72.
Özsoy, G. & Gündindi, Y. (2011). Okulöncesi öğretmen adaylarının üstbilişsel farkındalık düzeyleri. İlköğretim Online, 10(2), 430-440.
Rothblum, E. D., Solomon, L. J. & Murakami, J. (1986). Affective, cognitive, and behavioral differences between high and low procrastinators. Journal of Counseling Psychology, 33(4), 387-394. https://doi.org/10.1037//0022-0167.33.4.387
Safari, Y. & Yousefpoor, N. (2022). The role of matacognitive beliefs in predicting academic procrastination among stedents in İran: Cross-Sectional Study. JMIR Medical Education, 8(3), 1-8. https://doi.org/10.2196/32185
Schraw, G. & Moshman, D. (1995). Metacognitive theories. Educational Psychology Review, 7, 351-371. https://doi.org/10.1007/BF02212307
Schraw, G., Olafson, L., Weibek, M. & Sewing, D. (2012). Metacognitive knowledge and field-based science learning in an outdoor environmental education program. Metacognition in Science Education: Trends in Current Research, 40, 57-77. https://doi.org/10.1007/978-94-007-2132-6_4
Schraw, G. - Olafson, L. - Meibel, M. - Sewing, D. "Metacognitive Knowledge and Field-Based Science Learning in An Outdoor Environmental Education Program". In A. Zohar - Y.J. Dori (Eds.), Springer: Metacognition in Science Education: Trends in Current Research, (2012), 57-77. https://doi.org/10.1007/978-94-007-2132-6_4
Solomon, L. J. & Rothblum, E. D. (1984). Academic procrastination: Frequency and cognitive- behavioral correlates. Journal of Counseling Osychology, 31(4), 503-509. https://doi.org/10.1037//0022-0167.31.4.503
Spada, M. M., Hiou, K. ve Nikcevic, A. V. (2006). Metacognitions, emotions and procrastination. Journal of Cognitive Psychotherapy, 20(3), 319-326. https://doi.org/10.1891/088983906780644028
Steel, P. (2002). The measurement and natüre of procrastination. Doctoral Thesis, Universty of Minnesota, USA.
Sternberg, R. & Davidson, J. E. (1983). Insight in gifted. Educational Psychologist, 18(1), 51-57. https://doi.org/10.1080/00461528309529261
Şeker, S. S. & Saygı, E. (2013). Eğitim fakültesi güzel sanatlar eğitim bölümü resim, iş eğitimi ve müzik eğitimi anabilim dallarında okumakta olan öğretmen adaylarının akademik erteleme eğilimlerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Electronic Turkish Studies, 8(12), 1219-1227. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.6040
Tangız, M. (2020). Üniversite öğrencilerinin üst biliş düzeyleri ve sosyal problem çözme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi: Çağ Üniversitesi örneği. [Masters’s thesis, Çağ University-Mersin].
Tice, D. M. & Baumeister, R. F. (1997). Longitudinal study of procrastination, performance, stress and health: the cost and benefits of dawdling. Psychological Science, 8, 454-458. https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.1997.tb00460.x
Tosun, A. & Irak, M. (2008). Üstbiliş ölçeği-30’un Türkçe uyarlaması, geçerliliği, güvenirliği, kaygı ve obsesif-kompülsif belirtilerle ilişkisi. Türk Psikiyatri Dergisi, 19(1), 67-80
Tuckman, B. W. (2005). Relations of academic pprocrastination, rationalizations and performance in a web course with deadlines. Psychological Reports, 96(3), 1015-1021. https://doi.org/10.2466/pr0.96.3c.1015-1021
Tuzcuoğlu, S. (2014). Lisanslı olarak spor yapan ve spor yapmayan ortaokul öğrencilerinin üst bilişsel farkındalık düzeyleri. [Masters’s thesis, Abant İzzet Baysal -Bolu].
Tüysüz, C., Karakuyu, Y., & Bilgin, İ. (2008). Öğretmen adaylarının üst biliş düzeylerinin belirlenmesi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(17), 147-158. https://doi.org/10.11616/AbantSbe.225
Veenman, M. J. V., Van Hout-Wolters, B. & Afflerbach, P. (2006). Metacognition and learning: Conceptual and methodological considerations, Metacognition and Learning, 1(1), 3-14. https://doi.org/10.1007/s11409-006-6893-0
Vural, L. & Gündüz, G. F. (2019). Öğretmen adaylarının akademik erteleme davranışları ile bilişsel farkındalık düzeyleri arasındaki ilişki. İlköğretim Online, 18(1), 307-330. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2019.527226
Wong, B. S. C. (2012). Metacognitive awareness, procrastination and academic performance of university students in Hong Kong. [Phd thesis, University of Leicester-England].
Yeşil, R. & Şahan, E. (2012). Öğretmen adaylarının akademik işlerini erteleme nedenleri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(2), 219-236.
Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
Yılmaz, S. (2022). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin zaman yönetimi becerileri ile akademik erteleme davranışlarının incelenmesi. [Masters’s thesis, Atatürk Üniversitesi-Erzurum].
Zakeri, H., Esfahani, B. N. & Razmjoee, M. (2013). Parenting styles and academic procrastination. Procedia- Social and Behavioral Sciences, 84, 57-60. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.06.509

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Öğretmen Eğitimi ve Eğitimcilerin Mesleki Gelişimi , Sınıf Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ayşe Bebek
0009-0003-9919-6030
Türkiye

Hamdi Karakaş ^*
0000-0001-9209-4128
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

13 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

22 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

21 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 1970 Cilt: 15 Sayı: 2026

DOI

https://doi.org/10.30703/cije.1704156

IZ

https://izlik.org/JA89TC38JF

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Bebek, A., & Karakaş, H. (2026). Üstbiliş Özellikleri ile Akademik Erteleme Arasındaki İlişkinin Regresyon Analizi İle İncelenmesi: Sınıf Öğretmeni Adayları Örneklemi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 15(2026), 1-25. https://doi.org/10.30703/cije.1704156

Üstbiliş Özellikleri ile Akademik Erteleme Arasındaki İlişkinin Regresyon Analizi İle İncelenmesi: Sınıf Öğretmeni Adayları Örneklemi

Üstbiliş Özellikleri ile Akademik Erteleme Arasındaki İlişkinin Regresyon Analizi İle İncelenmesi: Sınıf Öğretmeni Adayları Örneklemi

Öz

Anahtar Kelimeler

Investigating the Relationship between Metacognitive Characteristics and Academic Procrastination Using Regression Analysis: Pre-service Primary School Teachers Sample

Abstract

Keywords

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster