Ortaokul ve Lise Öğrencilerinin Fen Bilimleri Kavramına Yönelik Bilişsel Yapıları

Sibel Er Nas; Şeyma Nur Bekar; Gökçe Tütüncü; Ayşe Hande Işık; Esengül Kirlak; Aytekin Yaşar

doi:10.30703/cije.1588720

TR EN

Ortaokul ve Lise Öğrencilerinin Fen Bilimleri Kavramına Yönelik Bilişsel Yapıları

Öz

Bilişsel yapı, yeni bilgilerin öğrenilmesinde, anlaşılmasında ve hatırlanmasında önemli rol oynar. Fen eğitimi alanında öğrencilerin kavramlara yönelik öğrenme düzeylerinin belirlenmesi öğrencilerin başarılarının arttırılması açısından önemlidir. Bu çalışmanın amacı ortaokul ve lise öğrencilerin fen bilimleri kavramına yönelik bilişsel yapılarının incelenmesidir. Bu bağlamda araştırma nicel araştırma yöntemlerinden biri olan tarama yöntemi temelinde yürütülmüştür. Çalışma grubunda 12. sınıf (f=41), 11. sınıf (f=37), 10. sınıf (f=35), 9. sınıf (f=36), 8. sınıf (f=38), 7. sınıf (f=43), 6. sınıf (f=40) ve 5. sınıf (f=43) öğrencileri olmak üzere toplam 313 öğrenci yer almaktadır. Verilerin elde edilmesi sürecinde kelime ilişkilendirme testi ve çizim formu kullanılmıştır. Kelime ilişkilendirme testinden elde edilen veriler, betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Çizim sorusu ise içerik analizine tabi tutulmuştur. Öğrencilerin yazdığı cevap kelimeleri “Dünya ve Evren”, “Canlılar ve Yaşam”, “Madde ve Doğası”, “Fiziksel Olaylar”, “Diğer: Okul”, “Diğer: Bilim” ve “Diğer: Duygu ve Düşünce” şeklinde yedi temaya ayrılmıştır. Öğrencilerin çizimleri ise “Dünya ve Evren”, “Canlılar ve Yaşam”, “Madde ve Doğası”, “Fiziksel Olaylar” ve “Diğer” şeklinde beş temaya ayrılmıştır. Kelime ilişkilendirme testi sonuçlarına göre öğrencilerin en fazla kelime ürettikleri tema “Canlılar ve Yaşam” temasıdır. Ayrıca çizimlerin de yoğunlaştığı tema “Canlılar ve Yaşam” teması olduğu görülmüştür. Çalışma sonucunda öğrencilerin fen bilimleri kavramına yönelik ürettikleri kelimelerin çeşitlilik gösterdiği ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler

Secondary and High School Students’ Cognitive Structures Regarding the Concept of Science

Abstract

Cognitive structure plays an important role in learning, understanding and remembering new information. Determining students' learning levels regarding concepts in the field of science education is important in terms of increasing students' success. The purpose of this research was to reveal the cognitive structures of secondary and high school students regarding the concept of science. In this context, research was carried out on the basis of the survey method, which is one of the quantitative research methods. The study group included a total of 313 students, including 12th grade (f=41), 11th grade (f=37), 10th grade (f=35), 9th grade (f=36), 8th grade (f=38), 7th grade (f=43), 6th grade (f=40) and 5th grade (f=43). Data were gathered using the word association test and a drawing form. The data obtained from the word association test were analysed using the descriptive analysis method. The drawing question was subjected to content analysis. The answer words written by the students were divided into seven themes: “The World and the Universe”, “Living Things and Life”, “Matter and Its Nature”, “Physical Events”, “Other: School”, “Other: Science” and “Other: Emotion and Thought”. The students' drawings were divided into five themes: "The World and the Universe", "Living Things and Life", "Matter and Its Nature", "Physical Events" and "Other". According to the word association test results, the theme where students produced the most words was "Living Things and Life". It was also seen that the theme on which the drawings were concentrated was "Living Things and Life". As a result of the study, it was revealed that the words produced by the students for the concept of science were diverse.

Keywords

Kaynakça

Alaca, M. B., Yaman, H., & Er Nas, S. (2020). Using the word association test to examine life skills cognitive structures of pre-service science teachers. Journal of Science Learning, 4(1), 69-79.
Anderson, C. W., Sheldon, T. H., & Dubay J. (1990). The effects of instruction on college nonmajors’ conceptions of respiration and photosynthesis. Journal of Research in Science Teaching, 27(8), 761-776.
Aydoğdu, M., & Kesercioğlu, T. (2005). İlköğretimde Fen ve Teknoloji Öğretimi. Anı Yayıncılık, Ankara.
Ayvacı, H. Ş., Alaca, M. B. & Er Nas, S. (2020). Fen bilimleri dersi öğretim programında yeniden yapılandırılan fen ve mühendislik uygulamalarının öğretmen görüşlerine dayalı olarak değerlendirilmesi. Journal of Instructional Technologies & Teacher Education, 9(1), 28-41.
Bahar, M., & Özatlı, S. (2003). Kelime ı̇letişim testi yöntemi ile lise 1. sınıf öğrencilerinin canlıların temel bileşenleri konusundaki bilişsel yapılarının araştırılması. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5, 75-85.
Bahçeci, D., & Kaya, V. H. (2010). Kavramsal algılamalar ve kavram yanılgıları. Bilim ve Teknik Dergisi, 515, 30-33.
Balım, A. G., & Ormancı Ü. (2012). İlköğretim öğrencilerinin “maddenin tanecikli yapısı” ünitesine yönelik anlama düzeylerinin çizim yoluyla belirlenmesi ve farklı değişkenlere göre analizi. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 1(4), 255-265.
Baz, M., (2003). İlköğretim 7. ve 8. Sınıf Öğrencilerinin Bilimsel Okuryazarlık Seviyelerinin Tespiti. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Marmara: Marmara Üniversitesi.

Cengiz, C., Er Nas, S., Yaman, H., Müftüoğlu, G., & Çakıcı, H. (2024). Ortaokul öğrencilerinin su tasarrufuna yönelik bilişsel yapılarının incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(3), 772-797.
Ercan, F., Taşdere, A., & Ercan, N. (2010). Kelime ı̇lişkilendirme testi aracılığıyla bilişsel yapının ve kavramsal değişimin gözlenmesi. Türk Fen Eğitimi Dergisi, 7(2), 136-154.
Güneş, M. H., & Karaşah, Ş. (2016). Geçmişten günümüze fen eğitiminin önemi ve fen eğitiminde son yıllarda yapılan çalışmalar. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(3), 122-136.
Hacıömeroğlu, G., & Bulut, A. S. (2016). Integrative STEM teaching ıntention ques- tionnaire: A Validity and relaibility. Study of the Turkish form. Journal of Theory and Practice in Education, 12(3), 654-669.
İlkörücü-Göçmençelebi, Ş., & Özkan, M. (2009). İlköğretim altıncı sınıf öğrencilerinin fen bilgisi biyoloji konularını günlük yaşamla ilişkilendirme düzeylerinin başarıya etkisi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 17(2), 525-530.
Johnstone, A. H., & Moynihan, T. F. (1985). The relationship between performance in word association tests and achievement in chemistry. European Journal of Science Education, 7, 57-66.
Kalaycı, S. (2018). İlkokul öğrencilerinin “bilim” ve “fen bilimleri dersi” kavramlarına yönelik algılarının metafor yoluyla belirlenmesi. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(9), 1-21.
Karadüz, E. (2004). Çift eklemli dil olgusu. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 25(11), 15-26.
Karakuyu, Y., & Tüysüz, C. (2011). Elektrik konusunda kavram yanılgıları ve kavramsal değişim yaklaşımı. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 867-890.
Kaya, O. N., & Kılıç, Z. (2010). Fen sınıflarında meydana gelen diyaloglar ve öğrenme üzerine etkileri. Kastamonu Educational Journal, 18(1), 115-130.
Keleş, P. U. (2019). Üçüncü sınıf öğrencilerinin mikrop kavramına ilişkin bilişsel yapılarının çizme-yazma tekniği ile incelenmesi. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 147-158.
Kurt, H., & Ekici, G. (2013). Biyoloji öğretmen adaylarının “bakteri” konusundaki bilişsel yapılarının ve alternatif kavramlarının belirlenmesi. Turkish Studies-International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic. 8(8), 885-910.
MEB. (2018). Fen Bilimleri dersi öğretim programı (İlkokul ve Ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). Ankara: MEB.
Morgil, İ., Seçken, N., & Yücel, A. S. (2004). Kimya öğretmen adaylarının öz-yeterlik inançlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Journal of Balıkesir University Institute of Science and Technology, 6(1), 62 – 72.
Nasırlı, M., Karataş, A., & Acar, Ö. (2019). Basit fen deneylerinin öğrencilerin bilimsel bilgiye ulaşmasına etkileri. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 7(1), 1-26.
Okulu, H. Z. (2019). STEM Eğitimi Kapsamında Astronomi Etkinliklerinin Geliştirilmesi ve Değerlendirilmesi, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Muğla: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
Orhan, A. T. (2019). Okul öncesi öğretmenlerinin okullarındaki fen merkezine ve fen eğitimine yönelik bakış açıları. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi (GEBD), 5(1), 91-101.
Ozan, Ü., & Benzer, S. (2018). Bilim uygulamaları dersi öğrencilerinin fen okuryazxarlığı – fene yönelik tutumları ve öğretmenlerin ders hakkındaki görüşleri. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 34, 22-37.
Önal, N. T., & Kızılay, E. (2017). Fen bilgisi öğretmen adayları fen bilgisi derslerini nasıl algılıyor? Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 5(9), 296-310.
Önal, T. K. & Sarıbaş, D. (2019). Okul öncesi dönemde fen eğitimi ve önemi. International Journal of Karamanoğlu Mehmetbey Educational Research, 1(2), 109-118.
Özalp, D. & Kahveci, A. (2011). Development of two tier diagnostic items based on ontology in the topic of the particulate nature of matter. National Education Journal, 191, 135-155.
Özden, Y. (2005). Öğrenme ve Öğretme. Pegem Yayınları, Ankara.
Özenç- Uçak, N., & Olşen-Güzeldere, Ş. (2006). Bilişsel yapının ve işlemlerin bilgi arama davranışı üzerine etkisi. Türk Kütüphaneciliği, 20(1), 7-28.
Smith, E. L., Blakeslee, T. D., & Anderson, C. W. (1993). Teaching strategies associated with conceptual change learning in science. Journal of Research in Science Teaching, 30(2), 111-126.
Şık, N. Ü. (2019). Bilimin Doğası Unsurlarının Fen, Teknoloji, Mühendislik ve Matematik (FETEMM) Yaklaşımı ile Öğretimi, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Balıkesir: Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Yaman, H., Alaca, M. B., & Er Nas, S. (2022). An ınvestigation of secondary school students’ cognitive structures in the subject of life skills. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(3), 444-456.
Yaman, H., Bekar, Ş. N., & Ürey, M. (2023). 9. sınıf öğrencilerinin adaptasyon kavramına yönelik bilişsel yapıları ve metaforik algılarının incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 13(3), 1708-1723.
Yaman, H., Bekar, Ş. N., Yildiz, H., Koyun, S., & Er Nas, S. (2023). Secondary school students’ cognitive structures regarding educational games. Science Education International, 34(1), 15-24.
Yıldız, M., & Ecevit, T. (2023). STEM uygulamalarının ilkokul öğrencilerinin astronomi ilgilerine etkisi. Asya Studies-Academic Social Studies, 7(24), 81-96.
Yüzgeç, S. (2021). STEM Temelli Etkinliklerle Astronomi Öğretiminin Astronomi Tutumuna Etkisi. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Malatya: İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
White, R., & Gunstone, R. (1992). Probing understanding. London: The Falmer Press.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Fen Bilgisi Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Sibel Er Nas
0000-0002-5970-2811
Türkiye

Şeyma Nur Bekar ^*
0000-0002-6614-8820
Türkiye

Gökçe Tütüncü
0009-0008-6334-4528
Türkiye

Ayşe Hande Işık
0009-0006-3591-9086
Türkiye

Esengül Kirlak
0009-0006-0606-7339
Türkiye

Aytekin Yaşar
0009-0004-4875-8328
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

28 Mart 2025

Gönderilme Tarihi

21 Kasım 2024

Kabul Tarihi

18 Şubat 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 14 Sayı: 1

DOI

https://doi.org/10.30703/cije.1588720

IZ

https://izlik.org/JA92GK55KS

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Er Nas, S., Bekar, Ş. N., Tütüncü, G., Işık, A. H., Kirlak, E., & Yaşar, A. (2025). Ortaokul ve Lise Öğrencilerinin Fen Bilimleri Kavramına Yönelik Bilişsel Yapıları. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 14(1), 224-239. https://doi.org/10.30703/cije.1588720

Cited By

Öğrencilerin Bilişsel Yapılarının İncelenmesi: “Madde” Kavramı Örneği

Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi

https://doi.org/10.17539/amauefd.1734060