Bilimsel Bilgiden Okutulacak Bilgiye Didaktiksel Dönüşüm: Asitler ve Bazlar Konusu Örneklemesi

Nilay Korkmaz; Gamze Dolu

doi:10.30703/cije.1511058

TR EN

Bilimsel Bilgiden Okutulacak Bilgiye Didaktiksel Dönüşüm: Asitler ve Bazlar Konusu Örneklemesi

Öz

Asitler ve bazlar konusunun öğrenimi, öğrencilerin kimyasal kavramları etkili bir şekilde anlamalarını ve uygulamalarını sağlamakla birlikte, bu bilgileri günlük hayatta karşılaşılan süreçleri anlamak ve geliştirmek için kullanmalarına yardımcı olmayı hedeflemektedir. Bu nedenle, asitler ve bazlar konusunun öğrenimi fen bilimleri eğitiminin de önemli bir parçasıdır. Transpozisyon didaktik teorisi çerçevesinde bilginin didaktiksel dönüşümü ise, eğitim ve öğretim bağlamında bilginin öğrencilere anlatılabilir ve öğretilebilir bir şekle getirilmesini sağlayarak öğretmenlerin öğrencilere bilgiyi daha etkili bir şekilde aktarmalarına yardımcı olur ve öğrenme deneyimini daha ilgi çekici ve zenginleştirici hale getirir. Bu sebeplerle araştırmada; doküman analizi yöntemi kullanılarak 8. sınıf Asitler ve Bazlar konusunun transpozisyon didaktik teorisi doğrultusunda, didaktiksel dönüşüm süreci incelenmiştir. Bilimsel bilgi kaynağı olarak seçilen akademik kaynaklardan, okutulacak bilgi kaynağı olan ders kitaplarına yapılan bilgi transpozisyonu araştırılmış ve didaktiksel dönüşüm ifade edilmiştir. Bu araştırmayla bilginin geçirdiği dönüşüm sürecinin incelenmesinin, öğretim sürecinin doğru planlanması için değerli bir kaynak olabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

From Scientific Knowledge to Taught Knowledge: Didactic Transformation- Sample On The Topic Of Acids And Bases

Abstract

The study of acids and bases is primarily aimed at helping students to understand and apply chemical concepts effectively, and to improve their understanding of various processes and products that are integral to everyday life. Didactic transformation of knowledge, guided by the framework of the transposition didactic theory, empowers teachers to convey knowledge to students more effectively, making the learning experience more engaging and enriching. This transformation ensures that knowledge is adapted in a way that can be comprehensively explained and taught within the context of education and training. With these considerations in mind, this research employs the document analysis method to investigate the didactic transformation process, in line with the transposition didactic theory, pertaining to the 8th grade curriculum's topic of Acids and Bases. The study delves into the transposition of information from academic sources, selected as scientific knowledge references, to textbooks, which serve as the primary materials for teaching. The rate of conversion is assessed and presented. It is anticipated that this exploration of the knowledge transformation process, as conducted in this research, will serve as a valuable resource for effectively planning the teaching process.

Keywords

Kaynakça

Alpaydın, S. & Şimşek, A. (2012). Genel Kimya. (6. Baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
Arabacı, S., Kardaş, F. & Polat, R. (2023). Asitler ve bazlar konusunun öğretiminde deneysel becerilerin akademik başarıya etkisi. Harran Maarif Dergisi, 8(1), 78-96. https://doi.org/10.22596/hej.1272544
Arslan, A. S. (2008). Didaktikte antropolojik kuram ve kullanımına yönelik örnekler. Gazi University Journal of Gazi Educational Faculty (GUJGEF), 28(2), 19-36.
Arslanoğlu, K. (2010). İlköğretim öğrencilerinin çevreye karşı tutumlarının çoklu zeka kuramına göre incelenmesi. [Yayımlanmamış Yüksek lisans Tezi]. Erzincan Üniversitesi.
Astolfi, J. P., Darot, É., Ginsburger-Vogel, Y. & Toussaint, J. (1998). Documents reçus. Revue des sciences de l'éducation, 24(2), 461-468. https://doi.org/10.7202/502041ar
Atalar, F. B. & Ergun, M. (2018). Evaluation of the knowledge of science teachers with didactic transposition theory. Universal Journal of Educational Research, 6(1), 298-307. https://doi.org/10.13189/ujer.2018.060130
Ay, S. (2008). Lise seviyesinde öğrencilerin günlük yaşam olaylarını açıklama düzeyi ve buna kimya bilgilerinin etkisi. [Yayımlanmamış Yüksek lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
Aydın, G. (2010). İlköğretim 7. sınıf öğrencilerinin daha gelişmiş zeka alanlarının saptanması ve buna uygun çoklu zeka kuramı etkinlikleri ile öğretim yapılması. [Yayımlanmamış Yüksek lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi.

Aydoğdu, B. & Ergin, Ö. (2008). Fen ve teknoloji dersinde kullanılan farklı deney tekniklerinin öğrencilerin bilimsel süreç becerilerine etkileri. Ege Eğitim Dergisi, 9(2), 15-36.
Azman, Ö. Ö. & Alpat, S. K. (2022). Ortaöğretim 11. sınıf asitler-bazlar konusunda kavram karikatürleri ile desteklenmiş tga (tahmin-gözlem-açıklama) uygulamasının öğrencilerin akademik başarılarına etkisi. International Journal of New Trends in Arts, Sports & Science Education (IJTASE), 11(2), 78-92.
Bağ, H. (2008). Genel Kimya. H. Bağ (Ed.), Asit ve bazlar (2. Baskı). Pegem A Akademi.
Bağ, H. & Kendüzler, E. (2017). Genel Kimya 3: Analitik Kimya. Pegem A Yayıncılık. Balcı, A. (2009). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin kitap okuma alışkanlığına yönelik tutumları. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(11), 264-299.
Bogdan, R. & Biklen, S. K. (1992). Qualitative research for education. Allyn & Bacon.
Bosch, M. & Gascón, J. (2006). Twenty-five years of the didactic transposition. ICMI bulletin, 58(58), 51-65.
Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative research journal. 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
Canpolat, N., Pınarbaşı, T., Bayrakçeken, S. & Geban, Ö. (2004). Kimyadaki bazı yaygın yanlış kavramalar. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(1), 135-146.
Carr, M. (1984). Model confusion in chemistry. Research in Science Education, 14, 97-103.
Ceylan, S. (2014). Ortaokul fen bilimleri dersindeki asitler ve bazlar konusunda fen, teknoloji, mühendislik ve matematik (FeTeMM) yaklaşımı ile öğretim tasarımı hazırlanmasına yönelik bir çalışma. [Yayımlanmamış Yüksek lisans Tezi]. Uludağ Üniversitesi.
Chevallard, Y. (1982). La transposition didactique, du savoir savant au savoir enseigné. Grenoble: La Pensée Sauvage Ed.
Chevallard, Y. & Johsua M.A. (1982). Un exemple d’analyse de la transposition didactique: La notion de distance. Recherche en didactique des mathématiques, 3(2), 157-239.
Chevallard, Y. (1991). La transposition didactique, du savoir savant au savoir enseigné (2ème édition). Grenoble: La Pensée Sauvage.
Corbetta, P. (2003). Social research: Theory, methods and techniques. Sage Publication.
Corbin, J., & Strauss, A. (2008). Qualitative research. Techniques and procedures for developing grounded theory, 3e. Sage Publication.
Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Sage Publications, Inc.
Çakır, N. K. & Sarıkaya, M. (2018). Fen bilgisi öğretmen adaylarının bilimsel süreç becerilerinin değerlendirilmesi. Turkish Studies, 13(4), 859-884. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12823
Çelikler, D. & Harman, G. (2015). Fen bilgisi öğrencilerinin asit ve bazlarla ilgili zihinsel modellerinin analizi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(32), 433-449.
Demirci, Ö., & Özmen, H. (2012). Zenginleştirilmiş bir öğretim materyalinin öğrencilerin asit ve bazlarla ilgili anlamalarına etkisi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 1-17.
Demir Ö. (2012). Bilim Felsefesi, Sentez Yayıncılık, İstanbul.
Demirel, Ö. (2011). Eğitimde program geliştirme (10. baskı). Pegem akademi.
Deveci, İ. (2018). Türkiye’de 2013 ve 2018 yılı fen bilimleri dersi öğretim programlarının temel öğeler açısından karşılaştırılması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(2), 799-825. https://doi.org/10.17860/mersinefd.342260
Dolu, G. (2023). Kimya ders kitapları üzerinde yapılan çalışmalarda eğilimler. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 19(1), 14-28. https://doi.org/10.17244/eku.1202445
Forster, N. (1994). The analysis of company documentation. C. Cassell & G. Symon (Ed.), Qualitative methods in organizational research, a practical guide (s. 147-166). Sage publication.
Geray, H. (2006). Toplumsal araştırmalarda nicel ve nitel yöntemlere giriş, iletişim alanından örneklerle. Siyasal Kitabevi.
Gözütok, F. D. (2003). In International handbook of curriculum research. W. F. Pınar (Ed.) Curriculum development in Turkey. (pp. 604-618). Lawrence Erlbaum Associates, Inc.
Gülersoy, A. E. (2013). Evaluatıon of currıcula for socıal studıes (secondary school) and geography (secondary and higher education) ın terms of conservatıon of natural herıtage. Adıyaman University Journal of Social Sciences, 6(14), 315-354.
Güloğlu, F. & Özay-Köse, E. (2020). Sosyal bilimler ve fen lisesi öğrencilerinin çoklu zeka alanlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi, İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 7(13), 1-17. https://doi.org/10.29129/inujgse.570417
Güngör, B. & Özgür, S. (2009). İlköğretim beşinci sınıf öğrencilerinin sindirim sistemi konusundaki didaktik kökenli kavram yanılgılarının nedenleri, Necatibey Eğitim Fakültesi, EFMED, 3(2), 149-177.
Halbwachs, M. (1975). Les cadres sociaux de la mémoire. Paris: PUF.
İlhan, N. & Hoşgören, G. (2017). Fen bilimleri dersine yönelik yaşam temelli başarı testi geliştirilmesi: Asit Baz konusu. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 5(2), 87-110.
İlkimen, H. & Yenikaya, C. (2022). Sülfanilamit içeren maleik asit ile aminopiridin türevlerinin proton tuzlarının sentezi ve karakterizasyonu. Sinop Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 7(1), 57-70. https://doi.org/10.33484/sinopfbd.1069649
Jensen, E. (2000). Connecting brain research with effective teaching: The brain-targeted teaching model. Lanham, MD: Scarecrow Press.
Johnson, R. B., Onwuegbuzie, A. J. & Turner, L. A. (2007). Toward a definition of mixed methods research. Journal of mixed methods research, 1(2), 112-133. https://doi.org/10.1177/1558689806298224
Karaduman, H. (2015). Sosyal bilgiler dersinde yapılandırmacı öğrenme ilkelerine göre hazırlanan öğretim materyallerinin öğrencilerin derse ilişkin tutumlarına, başarılarına ve hatırlama düzeylerine etkisi. [Yayımlanmamış Yüksek lisans Tezi]. Anadolu Üniversitesi.
Kaya, G. & Ergün, M. (2012). An investigation of the particulate nature of matter ünit according to didactic transposition theory. Elementary Education Online, 11(4), 1101-1120.
Kırıktaş, H. & Ünal Çoban, G. (2016). Çoklu zekâ destekli sorgulama uygulamalarının öğretmen adaylarının eleştirel düşünmelerine ve akademik başarılarına etkisi, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(37), 69-88.
Kol, B. D. & Karslı-Baydere, F. (2023). Asitler ve bazlar konusu kapsamında indikatör yapımına yönelik bir STEM etkinliği geliştirme çalışması. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 10(1), 1-19. https://doi.org/10.51725/etad.1213005
Komis, V. (2001). Didactics of Informatics: from the Formation of the Scientific Field to the Conjunction among Research and School Practice. 8th panhellenic conference on Informatics with international participation’da sunulmuş bildiri, Cyprus, November,2001.
Korkmaz, N. (2019). Ortaokul 7. sınıf maddenin sınıflandırılması konusunun transpozisyon didaktik teorisine göre incelenmesi. [Yayımlanmamış Yüksek lisans Tezi]. Balıkesir Üniversitesi.
Kurt, M., Gümüş, İ. & Temelli, A. (2010). Denetleyici ve düzenleyici sistemler konusunda uygulanan çoklu zeka kuramının öğrencilerin başarısına etkisi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 1(2), 120-132.
Labuschagne, A. (2003). Qualitative research: Airy fairy or fundamental. The qualitative report, 8(1), 100-103.
Landis, J. R., & Koch, G. G. (1977). The measurement of observer agreement for categorical data. Biometrics, 33(1), 159-174. https://doi.org/10.2307/2529310
Madge, J. (1965). The tools of science an analytical description of social scince techniques. Anchor Books Doubleday and Comp.
MEB. (2015). 7. Sınıf Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı, Ankara.
MEB. (2018). 8. Sınıf Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı, Ankara.
MEB. (2024). Fen bilimleri dersi (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar) Türkiye yüzyılı maarif modeli, Ankara.
Merriam S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. 3rd ed. CA: Jossey-Bass.
Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expveed sourcebook (2nd Ed.). Sage.
Özmen, H. (2003). Kimya öğretmen adaylarının asit ve baz kavramlarıyla ilgili bilgilerini günlük olaylarla ilişkilendirebilme düzeyleri. Kastamonu Eğitim Dergisi, 11(2), 317-324.
Pabuçcu, A. & Geban, Ö. (2015). 5E öğrenme döngüsüne göre düzenlenmiş uygulamaların asit-baz konusundaki kavram yanılgılarına etkisi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 191-206. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2015.15.1-5000128602
Pelitoğlu, F. (2006). İlköğretim 6. sınıf “Sindirim Sistemi” konusunun transpozisyon didaktik teorisine göre incelenmesi. [Yayımlanmamış Yüksek lisans Tezi]. Balıkesir Üniversitesi.
Petrucci, H., Herring, F., Madura, D. & Bissonnette, C. (2015). Genel Kimya İlkeler ve Modern Uygulamalar Cilt 2. (10. Baskıdan Çeviri). (Çev. Ed. Tahsin Uyar, Serpil Aksoy). Palme Yayıncılık.
Popper, K. R. (2006). Bir Entelektüelin Yaşam Öyküsü Bitmeyen Arayış, Plato Film Yayınları, İstanbul.
Savaş, G. (2014). Understanding critical race theory as a framework in higher educational research. British Journal of Sociology of Education, 35(4), 506-522. https://doi.org/10.1080/01425692.2013.777211
Skoog, D. A., West, D. M., Holler, J. F. & Crouch, S. R. (2004). Analitik Kimya Temel İlkeler: 1. (8. Baskıdan Çeviri). (Çev. Ed. Esma Kılıç, Hamza Yılmaz). Bilim Yayıncılık.
Smith, K. J. & Metz, P. A. (1996). Evaluating student understanding of solution chemistry through microscopic representations. Journal of Chemical Education, 73(3), 233-235.
Şahan, A. (2018). Fen bilimleri öğretiminde çoklu zeka destekli eğitim modelinin öğrenci başarısına ve fen tutumuna etkisi. [Yayımlanmamış Yüksek lisans Tezi]. Kırıkkale Üniversitesi.
Taşçı, A. N. (2019). Fatih projesi destekli çoklu zeka kuramı uygulamalarının fizik başarısına etkisi: Newton’un hareket yasaları. [Yayımlanmamış Yüksek lisans Tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
Temiz, B. K. & Tan, M. (2003). İlköğretim fen öğretiminde temel bilimsel süreç becerileri. Eğitim ve Bilim, 28(127), 18-24.
Turan, S. (2000). John Dewey's report of 1924 and his recommendations on the Turkisheducational system revisited. History of education, 29(6), 543-555. https://doi.org/10.1080/00467600050163174
Ürek, H. & Dolu, G. (2018). Üniversite öğrencilerinin sıvılar konusunda görsel hazırlama yöntemiyle değerlendirilmeleri. VIII. Uluslararası Eğitimde Araştırmalar Kongresi’nde sunulmuş bildiri, Manisa,2018.
Verret, M. (1975). Le temps des études. Librairie Champion.
Wach, A. (2013). Polish teenage students’ willingness to engage in on-line intercultural interactions. Intercultural Education, 24(4), 374-381. https://doi.org/10.1080/14675986.2013.814214
Wagner, T. (2008). Rigor redefined. Educational leadership, 66(2), 20-24.
Yıldırım, M., (2005). Fransız ve türk ders kitaplarında genetik eğitimi içerisinde kromozom kavramı. Yeditepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi e- Dergisi, EDU7. Cilt 1.
Yıldırım, M. (2008). İlköğretim fen ve teknoloji dersinde genetik ünitesinin bilimsel bilgilerden öğretmen bilgilerine geçişinin "didaktiksel dönüşüm teorisi" yaklaşımıyla değerlendirilmesi. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Marmara Üniversitesi.
Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
Zoller, U. (1990). Students’ misundestanding and misconceptions in college freshman chemistry (General and Organic). Journal of Research in Science Teaching, 27(10), 1053-1065. https://doi.org/10.1002/tea.3660271011

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Fen Bilgisi Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Nilay Korkmaz ^*
0000-0002-6436-6699
Türkiye

Gamze Dolu
0000-0002-2924-4098
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

20 Haziran 2025

Yayımlanma Tarihi

24 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

5 Temmuz 2024

Kabul Tarihi

8 Mart 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 14 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.30703/cije.1511058

IZ

https://izlik.org/JA33SA46BK

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Korkmaz, N., & Dolu, G. (2025). Bilimsel Bilgiden Okutulacak Bilgiye Didaktiksel Dönüşüm: Asitler ve Bazlar Konusu Örneklemesi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 14(2), 503-516. https://doi.org/10.30703/cije.1511058