İlkokul Öğrencilerinin Doğal Afetlere İlişkin Bilişsel Yapıları

Şafak Uluçinar Sağir; Nurtaç Gökrem

doi:10.30703/cije.1331090

TR EN

İlkokul Öğrencilerinin Doğal Afetlere İlişkin Bilişsel Yapıları

Öz

İlkokul öğrencilerinin doğal afetlere yönelik bilişsel yapılarını ortaya koymak amacıyla yapılan bu araştırma tarama modelinde tasarlanmıştır. Araştırma 2022-2023 öğretim yılı bahar döneminde, Orta Karadeniz Bölgesinde bir ile bağlı ilçedeki bir ilkokulda gerçekleştirilmiştir. Üçüncü sınıftan 62, dördüncü sınıfta 91 olmak üzere toplam 153 öğrencinin katıldığı araştırmada kelime ilişkilendirme testi ile veriler toplanmıştır. Doğal afet, deprem, sel, çığ, heyelan, fırtına, yangın ve iklim değişikliği anahtar kavramlar olarak seçilmiştir. Verilerin betimsel analizi yapılarak tablolar ve kesme noktası analizi ile kavram ağları oluşturulmuştur. Araştırmada öğrencilerin en fazla doğal afet kavramına, en az ise heyelan kavramına kelime ürettiği bulunmuştur. Kesme noktası analizinde doğal afeti en çok sel, çığ ve deprem kavramlarıyla en yüksek 100 ve üzeri frekansta ortaya çıkmıştır. Heyelan, fırtına ve yangın anahtar kavramları 80-100 kesme noktası aralığında çıkarken iklim değişikliği anahtar kavramı 20-40 aralığında kavram ağında çıkmıştır. Öğrencilerin doğal afet kavramları arasında ilişkileri kurmakta zorlandıkları 10-20 aralığında çapraz bağlantıların arttığı ve frekansı onun altında olan kelime sayısının fazlalığı dikkat çekmiştir. Kurdukları cümlelerin çoğunlukla bilimsel içerikte olmayan günlük konuşmalardan oluşan cümleler olduğu görülmüş, bununla birlikte kavram yanılgısı ifadelerine de rastlanmıştır. Öğrencilerin doğal afetlere ilişkin kavramsal öğrenmelerini desteklemeye yönelik çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Cognitive Structures of Primary School Students Regarding Natural Disasters

Abstract

This research, which was conducted to reveal the cognitive structures of primary school students towards natural disasters, was designed in the survey model. The research was conducted in the spring term of the 2022-2023 academic year in a primary school in a district in the Central Black Sea Region. A total of 153 students, 62 from the third grade and 91 from the fourth grade, participated in the study and data were collected with the word association test. Natural disasters, earthquake, flood, avalanche, landslide, storm, fire and climate change were selected as key concepts. In data analysis, descriptive analysis was used to create tables and concept networks were created with breakpoint analysis. In the study, it was found that students produced the most words for the concept of natural disaster and the least for the concept of landslide. In the breakpoint analysis, the concepts of flood, avalanche and earthquake emerged with the highest frequency of 100 and above. While the key concepts of landslide, storm and fire appeared in the 80-100 breakpoint range, the key concept of climate change appeared in the concept network in the range of 20-40. In the range of 10-20 breakpoints, where students had difficulty in establishing relationships between the concepts of natural disasters, it was noteworthy that the cross-connections increased and the number of words with frequencies below ten was high. It was observed that the sentences they formed were mostly sentences consisting of daily conversations without scientific content, but misconception expressions were also found. Various suggestions were made to support students' conceptual learning about natural disasters.

Keywords

Kaynakça

Adanalı, R., Yiyin, F. T., & Özenel, N. (2022). Ortaokul öğrencilerinin afet bilinci. International Journal of Geography and Geography Education (IGGE), 47, 56-81. http://dx.doi.org/10.32003/igge.1122725
Adem, Ö. (2011). The relationship between earthquake knowledge and earthquake attitudes of disaster relief staffs. Disaster Advances, 4(1), 19–24.
Adiyoso, W. & Kanegae, H. (2012). The effect of different disaster education programs on tsunami preparedness among school children in Aceh, Indonesia. Disaster Mitigation of Cultural Heritage and Historic Cities, 6, 165- 172. https://doi.org/10.20965/jdr.2013.p1009
Aladağ, C., & Kaya, B. (2017). Determining the views of high school students about natural disasters. Journal of International Scientific Publications, 15, 228-235.
Alım, M., Özdemir, Ü. & Yılar, B. (2010). 5. sınıf öğrencilerinin bazı coğrafya kavramlarını anlama düzeyleri ve kavram yanılgıları. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1), 151-162.
Avcı, G. (2022). Disaster education in primary school: A qualitative research based on teachers’ opinions. Psycho-Educational Research Reviews, 11(1), 125-146. Doi: 10.52963/PERR_Biruni_V11.N1.09
Ayaz, E., Karakaş, H., & Sarıkaya, R., (2016). Sınıf öğretmeni adaylarının nükleer enerji kavramına yönelik düşünceleri bağımsız kelime ilişkilendirme örneği. Cumhuriyet Science Journal, 37, 43-52.
Bahar, M., Johnstone, A.H. & Sutcliffe, R.G. (1999). Investigation of students’ cognitive structure in elementary genetics through word association tests. Journal of Biological Education, 33, 134-141. Doi: 10.1080/00219266.1999.96.55653

Becker, J. S., Paton, D., Johnston, D. M., & Ronan, K. R. (2012). A model of household preparedness for earthquakes: How this influences preparedness. Natural Hazards, 64(1), 107–137. DOI: 10.1007/s11069-012-0238-x
Bozyiğit, R. & Kaya, B. (2017). Coğrafya öğretmen adaylarının doğal afetlerle ilgili bazı kavramlar hakkındaki bilişsel yapılarının belirlenmesi. Marmara Coğrafya Dergisi. 35, 55-67. Doi:10.14781/mcd.291146
Bozyiğit, R., & Kaya, B. (2017). Coğrafya öğretmen adaylarının doğal afetlerle ilgili bazı kavramlar hakkındaki bilişsel yapılarının belirlenmesi. Marmara Coğrafya Dergisi, 35, 55-67.
Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Chi, M.T.H. & Ohlsson, S. (2005) Complex declarative learning. In: Holyoak KJ, Morrison RG (eds). Cambridge Handbook of Thinking and Reasoning. Cambridge University Press, New York. Pp. 371-400.
Cin, M. (1999) The inuence of direct experience of the physical environment on concept learning in physical geography, Durham theses, Durham University. Available at Durham E-Theses Online: http://etheses.dur.ac.uk/4480/
Cin, M. (2010). Sınıf öğretmeni adaylarının doğal afetler ile ilgili yanılgıları. Marmara Coğrafya Dergisi, 22, 70-81.
Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2018). Research methods in education (8th ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315456539
Coşkun, Ş. (2011). Afet eğitimi algılaması: ilköğretim öğrencilerine verilen afet eğitimlerinin algılamasını ölçmek üzere bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
CRED Crush (2023). Disasters1 Year in Review 2022, Centre for Research on the Epidemiology of Disasters, 70, 1-2.
Cvetković, V. M. & Stanisic, J. (2015). Relationshıp between demographic and environmental factors and knowledge of secondary school students on natural disasters. Journal of the Geographical Institute'Jovan Cvijic'SASA, 65(3), 323-340. https://doii.org/10.2298/IJGI1503323C
Çelik, A. A., & Gündoğdu, K. (2022). Öğretmenlerin afete hazırlık düzeyleri ile ilkokullardaki afet eğitimi uygulamalarına yönelik görüşleri. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 77-112. Doi:10.31463/aicusbed.1057401
Çelik, A.A. (2020). İlkokul öğretmenlerinin afete hazırlık düzeyleri ile afet eğitiminin eğitim programlarındaki yerine yönelik görüşleri. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi], Adnan Menderes Üniversitesi.
Değirmenci, Y. & İlter, İ. (2013). Coğrafya dersi öğretim programında doğal afetler. Marmara Coğrafya Dergisi, 28, 276-303.
Demirdelen, S. & Çakıcı, A.B. (2021). İlkokul/ortaokul öğretmenlerinin doğal afet okuryazarlık düzeyleri: Osmaniye ili örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(3), 532 – 541. doi.org/10.37989/gumussagbil.870607
Demirkaya, H. (2007). İlköğretim öğrencilerinin deprem kavramı algılamaları ve depreme ilişkin görüşleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8, 68-76.
Dikmenli, Y., & Gafa, İ. (2017). Farklı eğitim kademelerine göre afet kavramı. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 44, 21-36.
Donald, D. R., Lazarus, S., & Lolwana, P. (2006). Educational psychology in social context. Oxford University Press.
Duman, N. (2018). Determination of misconceptions in disaster education with concept cartoons: the case of flood and overflow. International Journal of Environmental & Science Education, 13(10), 831-843.
Gençoğlu, S. E. (2019). 6. sınıf öğrencilerinin doğal afetlere yönelik bilişsel yapılarını kelime ilişkilendirme testi yoluyla incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Niğde Üniversitesi.
Gümüş Şekerci, Y., Ayvazoğlu, G. & Çekiç, M. (2023). Üniversite öğrencilerinin temel afet bilinci ve farkındalık düzeylerinin saptanması. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(1), 74-81. DOI: 10.37989/gumussagbil.1136227
Integrated Research on Disaster Risk (IRDR, 2014). Peril classification and hazard glossary. IRDR DATA Publication No. 1. Beijing: Integrated Research on Disaster Risk. 2014. https://www.irdrinternational.org/uploads/files/2020/08/2h6G5J59fs7nFgoj2zt7hNAQgLCgL55evtT8jBNi/IRDR_DATA-Project-Report-No.-1.pdf
Karakuş, U. (2019). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının doğal afet kavramlarına ilişkin algılarının kelime ilişkilendirme testi aracılığıyla incelenmesi. Cumhuriyet International Journal of Education, 8(3),735-751. DOI: 10.30703/cije.546103
Karakuş, U., & Önger, S. (2017). 8. sınıf öğrencilerinin doğal afet ve afet eğitimi kavramını anlama düzeyleri. Journal of History Culture and Art Research, 6(6), 482- 491. doi: http://dx.doi.org/10.7596/taksad.v6i6.1247
Kuhn, T.S. (2000). The road since structure: Philosophical Essays, 1970-1993, with an autobiographical interview. University of Chicago Press.
Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage.
Musacchıo, G., Falsaperla, S., Bernhardsdóttır, A., Ferreıra, M., Sousa, M., Carvalho, A. & Zonno, G. (2016). Education: Can a bottom-upstrategy help for earthquake disaster prevention? Bulletin of Earthquake Engineering, 14, 2069-2086. https://doi.org/10.1007/s10518-015-9779-1
Papp, B. (2020). Myths and misconceptions about disasters: do students in the field know better?. Annals of burns and fire disasters, 33(3), 253.
Sapsağlam, Ö. (2019). Okul öncesi dönem çocuklarında doğal afet farkındalığı. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38(1), 283-295. DOI: 10.7822/omuefd.517081
Shaw, R., Kobayashi, K. S. H., & Kobayashi, M. (2004). Linking experience, education, perception and earthquake preparedness. Disaster Prevention and Management, 13 (1), 39–49. https://doi.org/ 10.1108/09653560410521689
Solmaz, F. & Kaymak, F. (2012). İlköğretim altıncı sınıf öğrencilerinin sel kavramıyla ilgili kavram yanılgıları. Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Dergisi, 2(2), 137-147.
Sözcü, U. & Aydınözü, D. (2019). Examining the natural disaster literacy levels of pre-service teachers according to some variables. International Journal of Geography and Geography Education (Igge), 40, 79-91. Doi:10.32003/iggei.566164
Sözcü, U. (2019). Öğretmen adaylarının doğal afet okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Kastamonu Üniversitesi.
Stella M., Beckage N.M. & Brede M. (2017) Multiplex lexical networks reveal patterns in early word acquisition in children. Scientific Reports, 7:46730 Doi: 10.1038/srep46730.
Sucu, H. (2021). 11. sınıf öğrencilerinin doğal afetlere yönelik bilişsel yapılarının kelime ilişkilendirme testi yoluyla incelenmesi. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi], Necmettin Erbakan Üniversitesi.
Tokcan, H. & Yiter, E. (2017). 5. sınıf öğrencilerinin doğal afetlere ilişkin bilişsel yapılarının kelime ilişkilendirme testi (kit) aracılığıyla incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 18 (1),115-129.
Tsai, C. C. (2001). Ideas about earthquakes after experiencing a natural disaster in Taiwan: An analysis of students' worldviews. International Journal Of Science Education, 23(10), 1007-1016.
Turan, İ. & Kartal, A. (2012). İlköğretim 5. sınıf öğrencilerinin doğal afetler konusu ile ilgili kavram yanılgıları. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(3), 67-81.
United Nations. (UN, 2009). 2009 UNISDR terminology on disaster risk reduction. UNISDR, Genava, Switzerland. http://www.unisdr.org/we/inform/publications/7817 Erişim Tarihi: 12.07.2023.
URL 1 (2018). The International Disaster Database. http://www.emdat.be/classification. Erişim tarihi 28.11. 2018.
URL 2 (2018). EM-DAT Glossary. http://www.emdat.be/Glossary. Erişim tarihi 28.11.2018.
URL 3. (2022). https://www.afad.gov.tr/2022-afet-tatbikat-yili-ulke-genelinde-yogun-uygulamalarla-devam-ediyor--basin-bulteni. Erişim Tarihi: 14.07.2023.
Uzun, A., Kaya, M. E. & Çoşkun, İ. (2022). Ortaokul öğrencilerinin zihin haritalarında doğal afetler algısı. Kesit Akademi Dergisi, 8 (30), 370-390. DOI: 10.29228/kesit.57727
Uzunyol, B. (2013), 8. sınıf öğrencilerinin doğal afetler hakkındaki bilgi düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Niğde Üniversitesi.
Wang, W.Z. (2018). Disaster education in the United States of America. Life Disaster, 4, 22–25.
Wiegmann, M., Kersten, J., Senaratne, H., Potthast, M., Klan, F. & Stein, B. (2021). Opportunities and risks of disaster data from social media: A systematic review of incident information. Nat. Hazards Earth Syst. Sci., 21, 1431–1444. https://doi.org/10.5194/nhess-21-1431
Yazıcı, Ö. ve Ulu Kalın, Ö. (2018). “Doğal Afet” için kavramsal metaforların karşılaştırmalı analizi. e-Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(1), 25-40. https://doi.org/10.30900/kafkasegt.396396

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Şafak Uluçinar Sağir ^*
0000-0003-3383-5330
Türkiye

Nurtaç Gökrem
0009-0000-7831-3398
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Eylül 2024

Gönderilme Tarihi

31 Temmuz 2023

Kabul Tarihi

10 Mayıs 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 13 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.30703/cije.1331090

IZ

https://izlik.org/JA69RT76UZ

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Uluçinar Sağir, Ş., & Gökrem, N. (2024). İlkokul Öğrencilerinin Doğal Afetlere İlişkin Bilişsel Yapıları. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 13(3), 569-581. https://doi.org/10.30703/cije.1331090