Akran Zorbalığı Sıklığının Okul Özellikleri Yönüyle İncelenmesi

Izzettin Aydogan; Gamze Mukba; Rabia Köylüoğlu

doi:10.30703/cije.1499390

TR EN

Akran Zorbalığı Sıklığının Okul Özellikleri Yönüyle İncelenmesi

Öz

Bu araştırmayla on beş yaş grubu öğrencilerin maruz kaldıkları akran zorbalığı sıklığı ile okul özellikleri arasındaki ilişki incelenmiştir. Araştırma grubunu PISA 2022 değerlendirmesine katılan ve Türkiye örneklemi içerisinde yer alan 193 okuldan 7179 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri okul yöneticilerinin cevapladığı maddeleri içeren PISA 2022 okul anketi ve öğrencilerin yanıtladığı maddeleri içeren öğrenci anketi aracılığıyla elde edilmiştir. Araştırma verilerinin çözümlenmesi hiyerarşik doğrusal model tekniği aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Ulaşılan sonuçlara göre öğrencilerin maruz kaldığı akran zorbalığı sıklığının incelenen on altı okul özelliğinden sadece biri için anlamlı fark oluşturduğu anlaşılmaktadır. Bu bağlamda olumsuz okul iklimine yol açan davranışların artmasıyla okullarda görülen akran zorbalığı sıklığının da artış eğilimi gösterdiği gözlenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Acosta, J., Chinman, M., Ebener, P., Malone, P. S., Phillips, A., &Wilks, A. (2019). Understanding the relationship between perceived school climate and bullying: A mediator analysis. Journal of School Violence, 18(2),200-215. https://doi.org/10.1080/15388220.2018.1453820
Acar, T. (2009). Dokuzuncu sınıf öğrencilerinde akran zorbalığı ve psikolojik belirtiler (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi.
Arslan, S., Savaşer, S. & Yazgan, Y. (2011). Prevalence of peer bullying in high school students in Turkey and the roles of socio-cultural and demographic factors in the bullying cycle. The Indian Journal of Pediatrics, 78(8), 987-992. https://doi.org/10.1007/s12098-010-0350-4
Akman, Y. (2021). The relationship between school climate and students' aggressive behaviors. International Journal of Progressive Education, 17(2), 430-448. https://doi.org/10.29329/ijpe.2020.332.26
Atik, G. & Yerin Güneri, O. (2013). Bullying and victimization: Predictive role of individual, parental, and academic factors. School Psychology International, 34(6), 658-673. https://doi.org/10.1177/014303431347969
Bowen, N. K., & Bowen, G. L. (1999). Effects of crime and violence in neighbor hoods and schools on the school behavior and performance of adolescents. Journal of Adolescent Research,14(3), 319–342. https://doi.org/10.1177/0743558499143003
Brown, S. L., Birch, D. A. & Kancherla, V. (2005). Bullying perspectives: experiences, attitudes, and recommendations of 9‐to 13‐year‐olds attending health education centers in the United States. Journal of School Health, 75(10), 384-392. https://doi.org/10.1111/j.1746- 1561.2005.tb06642.x
Cohen, J. (2013). Statistical power analysis for the behavioral sciences. Academic press.

Corsaro, K. L. (2014). Parental involvement and its effects on bullying and student behaviors (Doctoral dissertation).
Coşkun Armağan, İ. (2024). PISA 2022 değerlendirmesinde Türkiye’de okul şiddeti ve zorbalık. Mevzu-Sosyal Bilimler Dergisi, 11, 495–513. https://doi.org/10.56720/mevzu.1429486
Coşkun, F., Meti̇n Emre, A., ve Hi̇ra Selen, A. T. (2024). Klinik Bir örneklemde ergenlerde akran zorbalığı sıklığı, zorbalık özellikleri ve zorbalığın algılanan sosyal destekle ilişkisi. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 50(2), 281–287. https://doi.org/10.32708/uutfd.1518866
Çınkır, S. (2006). Okullarda zorbalık: Türleri, etkileri ve önleme stratejileri [Sözlü bildiri]. I. Şiddet ve Okul Sempozyumu, MEB ve Unicef İşbirliği, İstanbul.
Demircioğlu, A., & Akar, C. (2024). Examination of peer bullying in primary school students in terms of various variables. Türk Akademik Yayınlar Dergisi, 8(1), 98–122. https://doi.org/10.29329/tayjournal.2024.625.04
Dwyer, K., Osher, D. & Warger, C. (1998). Early warning, timely response: A guide to safe schools. U.S. Department of Education.
Espelage, D. L., Polanin, J. R., & Low, S. K. (2014). Teacher and staff perceptions of school environment as predictors of student aggression, victimization, and willingness to intervene in bullying situations. School Psychology Quarterly, 29(3), 287-305. https://doi.org/10.1037/spq0000072
Field, A. (2018). Discovering statistics using IBM SPSS statistics. Sage.
Fischer, S. M., John, N., & Bilz, L. (2021). Teachers’ self-efficacy in preventing and intervening in school bullying: A systematic review. International Journal of Bullying Prevention, 3, 196-212. https://doi.org/10.1007/s42380-020-00079-y
Fontaine, Nancy S. (2003). Threats to the quality of school safety data. Research in Education, 69. https://doi.org/10.7227/RIE.69.2
Fox, J. A., & Burstein, H. (2010). Violence and security on campus: From preschool through college. Bloomsbury Publishing USA.
Fraenkel, J. R. & Wallen, N. E. (2006). How to design and evaluate research in education (6. bs.). McGraw-Hill.
García, F. J., Marande, G., Schneider, B. H. & Blanchard, C. (2014). Effects of school on the well-being of children and adolescents. In Ben-Arieh, A., Casas, F., Frønes, I. & Korbin J. E. (Ed.), Handbook of child well-being (pp. 1251–1305). Springer.
Garson, G. D. (2013). Hierarchical linear modeling: Guide and applications. Sage.
Gottfredson, D. C., & DiPietro, S. M. (2011). School size, social capital, and student victimization. Sociology of Education, 84(1), 69-89. https://doi.org/10.1177/0038040710392718
Gürhan, N. (2017). Her yönü ile akran zorbalığı. Turkiye Klinikleri J Psychiatr Nurs-Special Topics, 3(2), 175-81.
Güvenir, T. (2005). Okulda akran istismarı. Kök Yayınları.
Hamurcu, S. (2020). İlkokul öğrencilerinde akran zorbalığı: Ankara Pursaklar örneği. OPUS International Journal of Society Researches, 16(Eğitim ve Toplum Özel sayısı), 5540-5564. https://doi.org/10.26466/opus.758653
Hirschberger, G. (2018). Collective trauma and the social construction of meaning. Frontiers in Psychology, 9, 1441. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.01441
Hofmann, D. A. (1997). An overview of the logic and rationale of hierarchical linear models. Journal of Management, 23(6), 723-744. https://doi.org/10.1177/014920639702300602
Hox, J., Moerbeek, M., & Van de Schoot, R. (2017). Multilevel analysis: Techniques and applications. Routledge.
Huebner, E. S., Hills, K. J., Jiang, X., Long, R. F., Kelly, R. & Lyons, M. D. (2014). Schooling and children’s subjective well-being. In Ben-Arieh, A., Casas, F., Frønes, I. & Korbin J. E. (Ed.), Handbook of child well-being (pp. 797–819). Springer.
Karaman Kepenekci, Y. & Çınkır, Ş. (2006). Bullying among Turkish high school students. Child Abuse & Neglect, 30(2), 193-204. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2005.10.005
Karaman, Ö. & Yurtal, F. (2015). Students' perceptions of school climate where violence is prevalent in schools. Elementary Education Online, 14(2), 421-429. http://dx.doi.org/10.17051/io.2015.10946
Kutsyuruba, B., Klinger, D. A., & Hussain, A. (2015). Relationships among school climate, schoolsafety, and student achievement and well‐being: a review of the literature. Review of Education, 3(2), 103-135. https://doi.org/10.1002/rev3.3043
Lereya, S. T., Copeland, W. E., Costello, E. J., & Wolke, D. (2015). Adult mental health consequences of peer bullying and maltreatment in childhood: two cohorts in two countries. The Lancet. Psychiatry, 2(6), 524–531. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(15)00165-0
Lester, L., & Cross, D. (2015). The relationship between school climate and mental and emotional wellbeing over the transition from primary to secondary school. Psychology of Well-being, 5, 1-15. https://doi.org/10.1186/s13612-015-0037-8
Luke, D. A. (2019). Multilevel modeling (Vol. 143). Sage Publications.
Ma, X. (2002). Bullying in middle school: Individualand school characteristics of victims and offenders. School Effectivenessand School Improvement, 13(1), 63–89. https://doi.org/10.1076/sesi.13.1.63.3438
Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2024). PISA 2024 Türkiye raporu. https://pisa.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_03/21120745_26152640_pisa2022_rapor.pdf adresinden erişilmiştir.
Moore, S. E., Norman, R. E., Suetani, S., Thomas, H. J., Sly, P. D., & Scott, J. G. (2017). Consequences of bullying victimization in childhood and adolescence: A systematic review and meta-analysis. World Journal of Psychiatry, 7(1), 60–76. https://doi.org/10.5498/wjp.v7.i1.60
Novick, R. M., & Isaacs, J. (2010). Telling is compelling: The impact of student reports of bullying on teacher intervention. Educational Psychology, 30(3), 283-296. https://doi.org/10.1080/01443410903573123
OECD. (2023). PISA technical report. https://www.oecd.org/en/publications/pisa-2022-technical-report_01820d6d-en.html adresinden erişilmiştir.
Özbek Baştuğ, Ö. Y., ve Taneri, P. O. (2023). Çocuklarda zorbalık davranışları, kaygı ve sosyal kaygı arasındaki ilişki. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(2), 211-247. https://doi.org/10.54558/jiss.1192470
Peterson, R. L., & Skiba, R. (2000). Creating school climates that prevent school violence. Preventing School Failure: Alternative Education for Children and Youth, 44(3), 122-129. https://doi.org/10.1080/10459880009599794
Pişkin, M. (2010). Ankara’daki ilköğretim öğrencileri arasında akran zorbalığının incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 35(156), 175-189. https://educationandscience.ted.org.tr/article/view/869
Prasetyo, M. A. M., Fadlin, I., & Madman, R. (2023). Towards a bully-free pesantren: The role of educational management with adaptive psychology and mental health interventions. At-Ta'dib, 18(1), 90-105. https://doi.org/10.21111/attadib.v18i1.9458
Reynolds, K. J., Lee, E., Turner, I., Bromhead, D., & Subasic, E. (2017). How does school climate impact academic achievement? An examination of social identity processes. School Psychology International, 38(1), 78-97. https://doi.org/10.1177/0143034316682295
Rocchino, G. H., & Liang, C. T. (2024). School climate, teachers’ attitudes, and their intended anti-bullying intervention strategies: The role of teacher stress. International Journal of Bullying Prevention, 1-14. https://doi.org/10.1007/s42380-024-00262-5
Salmivalli, C. (2010). Bullying and the peer group: A review. Aggression and Violent Behavior, 15(2), 112-120. https://doi.org/10.1016/j.avb.2009.08.007
Schweig, J., Hamilton, L. S., & Baker, G. (2019). School and classroom climate measures: Considerations for use by state and local education leaders. Rand Corporation.
Snijders, T. A. (2005). Power and sample size in multilevel modeling. Encyclopedia of Statistics in Behavioral Science, 3(157), 1573. https://doi.org/10.1002/0470013192.bsa492
Sulak, S. E., ve Altuntaş, Z. (2022). İlkokullarda yaşanan akran zorbalığının sınıf öğretmenlerinin görüşleri doğrultusunda incelenmesi. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 128-143. https://doi.org/10.53629/sakaefd.1058580
Şen, Z., ve Doğan, A. (2021). Öğretmenlerin akran zorbalığına ilişkin tutumlarının, akran zorbalığı ile baş etme stratejilerinin ve algıladıkları okul ikliminin incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 46(207). http://dx.doi.org/10.15390/EB.2021.8942
Tani, F., Paul, S., Greenman, B. H. & Schneider, F. (2003). Bullying and the big five: A study of childhood personality and participant roles on bullying ıncidents. School Psychology International, 24 (2), 131- 146. https://doi.org/10.1177/0143034303024002001
Tat, O., & Kılıç, A. F. (2024). Electronic Assessment Anxiety Scale: Development, validity and reliability. Turkish Online Journal of Distance Education, 25(4), 16–32. https://doi.org/10.17718/tojde.1380131
Waasdorp, T. E., Fu, R., Clary, L. K., & Bradshaw, C. P. (2022). School climate and bullying bystander responses in middle and high school. Journal of Applied Developmental Psychology, 80, 101412. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2022.101412
Wang, W., Vaillancourt, T., Brittain, H. L., McDougall, P., Krygsman, A., Smith, D., Cunningham, C. E., Haltigan, J. D., & Hymel, S. (2014). School climate, peervictimization, and academic achievement: Results from a multi-informant study. School Psychology Quarterly, 29(3), 360-377. https://doi.org/10.1037/spq0000084
Wang, C., Li, B., Zhang, L., Liu, Y., & Xu, P. (2022). Prosocial Behavior and Teachers’ Attitudes Towards Bullying on Peer Victimization Among Middle School Students: Examining the Cross-Level Moderating Effect of Classroom Climate. School Psychology Review, 53(5), 579-592. https://doi.org/10.1080/2372966X.2021.2009313
Wentzel, K. R., Barry, C. M. & Caldwell, K. A. (2004). Friendships in middle school: Influences on motivation and school adjustment. Journal of Educational Psychology, 96(2), 195–203. https://doi.org/10.1037/0022-0663.96.2.195
Williams, K. R. & Guerra, N. G. (2007). Prevalence and predictors of internet bullying. Journal of Adolescent Health, 41(6), 14-21. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2007.08.018
Williams, C., Griffin, K. W., Botvin, C. M., Sousa, S., & Botvin, G. J. (2023). Effectiveness of digital health tools to prevent bullying among middle school students. Adolescents, 3(1), 110-130. https://doi.org/10.3390/adolescents3010009

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Okul Psikolojik Danışmanlığı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Izzettin Aydogan ^*
0000-0002-5908-1285
Türkiye

Gamze Mukba
0000-0003-2287-4115
Türkiye

Rabia Köylüoğlu
0009-0004-7711-4863
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

28 Eylül 2025

Yayımlanma Tarihi

29 Eylül 2025

Gönderilme Tarihi

11 Haziran 2024

Kabul Tarihi

15 Nisan 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 1970 Cilt: 14 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.30703/cije.1499390

IZ

https://izlik.org/JA36ER35GS

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Aydogan, I., Mukba, G., & Köylüoğlu, R. (2025). Akran Zorbalığı Sıklığının Okul Özellikleri Yönüyle İncelenmesi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 14(3), 608-617. https://doi.org/10.30703/cije.1499390

Akran Zorbalığı Sıklığının Okul Özellikleri Yönüyle İncelenmesi

Akran Zorbalığı Sıklığının Okul Özellikleri Yönüyle İncelenmesi

Öz

Anahtar Kelimeler

Examination of the Frequency of Peer Bullying in term of School Features

Abstract

Keywords

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Erken Görünüm Tarihi

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster