Öğretmen ve Ebeveyn Görüşlerine Göre Okul Öncesi Dönem Çocuklarının En Çok İzlediği Çizgi Filmlerin Görsel ve İçerik Özelliklerinin İncelenmesi

Nefise Özok Bulut; Yevşer Aleyna Demircan; Şehriban Demirhan

doi:10.30703/cije.1347274

TR EN

Öğretmen ve Ebeveyn Görüşlerine Göre Okul Öncesi Dönem Çocuklarının En Çok İzlediği Çizgi Filmlerin Görsel ve İçerik Özelliklerinin İncelenmesi

Öz

Çocukların yaşantısında önemli yeri olan çizgi filmler, nitelik açısından gerekli özelliklere sahip olduklarında gelişimi destekleyici ve eğitsel amaçlı kullanılabilmektedir. Bu noktada ebeveynlere ve eğitimcilere büyük rol düşmektedir. Araştırmada okul öncesi dönem çocuklarının en çok izlediği çizgi filmlerin görsel ve içerik özellikleri bağlamında incelenmesi amaçlanmıştır. Birinci aşamada genel tarama modelinden yararlanılmıştır. Bu kapsamda 92 okul öncesi öğretmeni ve 108 ebeveyne bilgi formu verilerek çocukların izledikleri çizgi filmler belirlenmiştir. İkinci aşamada ise doküman incelemesi kullanılmıştır. Bu doğrultuda Rafadan Tayfa, Niloya ve Maşa ile Koca Ayı isimli çizgi filmler, Çizgi Film Değerlendirme Formundan yararlanılarak incelenmiştir. Verilerin analizinde betimsel istatistik teknikleri ile betimsel analiz kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda çocukların haftada iki gün çizgi film izledikleri belirlenmiştir. Katılımcılar çizgi film seçerken çocuğu olumsuz yönde etkilememesine, yaşı ve gelişim düzeyine uygun olmasına, eğitici ve öğretici olmasına dikkat ettiklerini belirtmişlerdir. Çalışmada çizgi filmlerin çocuğun bakış açısını yansıttığı ve görsel, konu, dil ve anlatım özelliklerinin genel anlamda uygun olduğu buna karşın bazı eksikliklerinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Aynı zamanda çocuklara model olmaları açısından karakterlerin gözden geçirilmesi gerektiği belirlenmiştir. Evrensel değerleri ve 21. yüzyıl becerilerini destekleme konularında eksikliklerin olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Examination of the Visual and Content Characteristics of the Most Watched Cartoons by Preschool Children According to the Views of Teachers and Parents

Abstract

Cartoons, which hold an important place in children's lives, can be used for developmental and educational purposes when they possess the necessary qualities. Parents and educators play a crucial role in this regard. The study aimed to examine the visual and content characteristics of the most-watched cartoons by preschool children. In the first phase, the general survey model was used. In this context, 92 preschool teachers and 108 parents were given information form to identify the cartoons watched by the children. In the second phase, document analysis was employed. Accordingly, Rafadan Tayfa, Niloya, and Maşa ile Koca Ayı were analyzed using the Cartoon Evaluation Form. Descriptive statistical techniques and descriptive analysis were used in data analysis. The study found that children watched cartoons twice a week. Participants paid attention to ensuring that the cartoons they choose do not negatively affect the child, are appropriate for their age and developmental level, and are educational and instructive. It was concluded that cartoons generally reflect the child's perspective and that their visual features, subject matter, language, and expressions are appropriate, although some shortcomings were identified. It was determined that characters need to be reviewed since there were deficiencies in supporting universal values and 21st-century skills.

Keywords

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

1919B012213965

Etik Beyan

Bu araştırma İstanbul Gedik Üniversitesi Etik Kurul Komisyonu’nun 21/02/2023 tarihli E-56365223-050.01.04-2023.137548.47-446 sayılı kararı ile alınan izinle yürütülmüştür.

Teşekkür

Bu araştırma, TÜBİTAK 2209-A programı kapsamında desteklenen 1919B012213965 numaralı bir projedir. Desteklerinden dolayı TÜBİTAK’a teşekkür ederiz.

Kaynakça

Akça, F., & Koç-Çilekçiler, N. (2019). Okul öncesi dönemdeki çocukların en çok etkilendiği çizgi film karakterleri ve bu karakterlerle özdeşleşmelerinin yol açabileceği dijital tehlikeler. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 6(2), 403−433.http://dx.doi.org/10.15805/addicta.2019.6.2.0053
Alloway, T. P., Williams, S., Jones, B., & Cochrane, F. (2014). Exploring the impact of television watching on vocabulary skills in toddlers. Early Childhood Education Journal, 42(5), 343-349. https://doi.org/10.1007/s10643-013-0618-1
Arslan, A. (2006). Bir sosyolojik olgu olarak televizyon. Journal of Human Sciences, 8(1), 1-17. https://www.j-humansciences.com/ojs/index.php/IJHS/article/view/163
Arslan, A., & Duman, E. Z. (2018). Okul Öncesi Eğitim Programında yer alan motor gelişim kazanımlarının çizgi filmlerdeki sunumu. Sosyal Araştırmalar ve Davranış Bilimleri Dergisi, 4(6), 320-344. https://dergipark.org.tr/en/pub/sadab/issue/38907/454729
Bleakley, A., Jordan, A. B., & Hennessy, M. (2013). The relationship between parents’ and children’s television viewing. Pediatrics, 132(2), 364-371. https://doi.org/10.1542/peds.2012-3415
Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (29. bs.) Pegem Akademi Yayıncılık.
Cengiz, Ö., Küsmüş, G., & Ramazan, M. (2020). TRT çocuk kanalında yayınlanan çizgi filmlerin gelişim alanlarına göre değerlendirilmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(2), 271-287. https://doi.org/10.17860/mersinefd.633447
Chiu, Y. C., Li, Y. F., Wu, W. C., & Chiang, T. L. (2017). The amount of television that infants and their parents watched influenced children's viewing habits when they got older. Acta Paediatrica, 106(6), 984–990. https://doi.org/10.1111/apa.13771

Coşkun, Y., & Arslantaş, H. (2016). Okul öncesi eğitime devam eden çocukların televizyon izlemelerine yönelik anne görüşlerinin incelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 0-0. https://dergipark.org.tr/en/pub/ksusbd/issue/24103/255832
Dalacosta, K., Kamariotaki-Paparrigopoulou, M., Palyvos, J. A., & Spyrellis, N. (2009). Multimedia application with animated cartoons for teaching science in elementary education. Computers & Education, 52(4), 741–748. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2008.11.018
Diergarten, A. K., Möckel, T., Nieding, G., & Ohler, P. (2017). The impact of media literacy on children's learning from films and hypermedia. Journal of Applied Developmental Psychology, 48(2017), 33-41. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2016.11.007
Ertürk-Kara, H. G. (2020). Anne-çocuk ilişkisinde risk faktörleri: Televizyona maruz kalma ve anne-çocuk oyun süresi. Eğitim ve Bilim, 45(201), 411-424. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2020.8516
Ghilzai, S. A., Alam, R., Ahmad, Z., Shaukat, A., & Noor, S. S. (2017). Impact of cartoon programs on children’s language and behavior. Insights in Language Society and Culture, 2(2017), 104-126.
Göksu, H., & Dağlıoğlu, H. E. (2022). YouTube’daki animasyon içeriklerin çocuğa uygunluk ve gelişime olan katkıları açısından incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42(3), 2539-2568. https://doi.org/10.17152/gefad.1129005
Gupta, A., Kumar, J., Tewary, T., & Virk, N. K. (2022). Influence of cartoon characters on generation alpha in purchase decisions. Young Consumers, 23(2), 282-303. https://doi.org/10.1108/YC-06-2021-1342
Kadan, G., & Aral, N. (2018). Okul öncesi dönem çocuklarının medya kullanım düzeylerinin incelenmesi. International Journal of Multidisciplinary Studies and Innovative Technologies, 2(2), 51-55. https://dergipark.org.tr/en/pub/ijmsit/issue/40810/477186
Kalem, B. (2019). Okul öncesi dönem çocuklarının en çok izledikleri çizgi filmlerde toplumsal cinsiyet kalıp yargılarının incelenmesi. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
Karpyn, A., Allen, M., Marks, S., Filion, N., Humphrey, D., Ye, A., May, H., & Gardner, M. P. (2017). Pairing animal cartoon characters with produce stimulates selection among child zoo visitors. Health Education & Behavior, 44(4), 581-589. https://doi.org/10.1177/109019811667935
Kásler, T. T. (2017). Investigating in what ways television consumption influences preschool aged children and their development. Vezetéstudomány/Budapest Management Review, 48(11), 2-11. https://doi.org/10.14267/VEZTUD.2017.11.01
Khanna, P., Dhembla, M., & Tokas, P. (2024). From screen to shelf: ınvestigating the ınfluence of cartoon characters on consumer behavior in the toys and accessories market. International Journal of Engineering Technology and Management Sciences, 8(1), 255-260. https://doi.org/10.46647/ijetms.2024.v08i01.033
Köksal, T. (2015). Gündelik hayatta t-elevizyon programlarının çocukların kültürel değer algılarına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
Ogle, A. D., Graham, D. J., Lucas-Thompson, R. G., & Roberto, C. A. (2017). Influence of cartoon media characters on children's attention to and preference for food and beverage products. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics, 117(2), 265-270. https://doi.org/10.1016/j.jand.2016.08.012
Özgür, K., Fazlıoğlu, Y., & Ecenur, V. (2020). A research into the values within values education in cartoons that preschool children mostly watch. European Journal of Education Studies, 7(11), 368-389. http://dx.doi.org/10.46827/ejes.v7i11.3362
Özkan, B., & Yılmaz, Ö. (2016). Okul öncesi dönem 5-6 yaş çocuklarının televizyon izleme alışkanlıkları ve televizyon programları hakkında anne görüşleri. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, (8), 118-126. https://dergipark.org.tr/en/pub/inesj/issue/40023/475887
Partnership for 21st Century Skills (2013). Learning for the 21st century: A report and mile guide for 21st century skills. http://www.p21.org/storage/documents/P21_Report.pdf
Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). SAGE.
Persson, A., & Musher-Eizenman, D. R. (2003). The impact of a prejudice-prevention television program on young children’s ideas about race. Early Childhood Research Quarterly, 18(4), 530-546. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2003.09.010
Pilten, G. (2021). Çocuk kitaplarında bulunması gereken nitelikler. A. Şahin (Ed.), Çocuk edebiyatı (s. 99-133). Pegem Akademi Yayıncılık.
Radesky, J. S., Schumacher, J., & Zuckerman, B. (2015). Mobile and interactive media use by young children: The good, the bad, and the unknown. Pediatrics, 135(1), 1-3. https://doi.org/10.1542/peds.2014-2251
Rashid, A. (2015). Impact of television cartoon channels on children in India. Journal of Indian Research, 3(2), 64-72. https://jir.mewaruniversity.org/2021/02/23/volume-3-issue-2-jir-april-june-2015/
Ravikiran, S. R., Baliga, B. S., Jain, A., & Kotian, M. S. (2014). Factors influencing the television viewing practices of Indian children. The Indian Journal of Pediatrics, 81(2), 114-119. https://doi.org/10.1007/s12098-013-1164-y
Skariah, F., & Dhanya, V. J. (2022). Effect of cartoon viewing habits on developmental skills and attention span of preschool children. International Journal of Contemporary Pediatrics, 9(6), 571-578. https://doi.org/10.18203/2349-3291.ijcp20221376
Şen, B., & Deniz, Ü. (2019). Okul öncesi dönem çocuklarının izlediği Rafadan Tayfa çizgi filminin toplumsal cinsiyet açısından incelenmesi. Social Sciences, 14(5), 2547-2563. http://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.32701
Şentürk, Ş., & Keskin, A. (2019). Rafadan Tayfa çizgi filminin milli ve evrensel değerler açısından değerlendirilmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(Özel Sayı), 143-157. https://doi.org/10.17494/ogusbd.548307
Talu, E. & Yüzbaşıoğlu, F. (2020). Geleneksel sokak oyunlarının çocuk gelişimine katkılarının “Rafadan Tayfa” çizgi filmi üzerinden incelenmesi. Ulusal Eğitim Akademisi Dergisi, 4(2), 148-162. https://doi.org/10.32960/uead.769012
Temizyürek, F., & Acar, Ü. (2014). Çizgi filmlerdeki subliminal mesajların çocuklar üzerindeki etkisi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 3(3), 25-39. https://doi.org/10.30703/cije.321348
Vitti, D., & Torres, A. (2006). Practicing science process skills at home: A handbook for parents. NSTA. https://static.nsta.org/connections/elementaryschool/200712torreshandoutparentnstaconn.pdf
Yağan-Güder, S., Ay, A., Saray, F., & Kılıç, İ. (2017). Okul öncesi dönem çocuklarının izledikleri çizgi filmlerin toplumsal cinsiyet kalıp yargıları açısından incelenmesi: Niloya örneği. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 5(2), 95-110. http://dx.doi.org/10.14689/issn.2148-2624.1.5c2s5m
Yavuzer, H. (2006). Çocuk eğitimi el kitabı. Remzi Kitabevi.
Yazıcı, E., Baydar, İ. Y., & Kandır, A. (2019). Çizgi film ve çocuk: Ebeveyn görüşleri. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(1), 10-19. https://dergipark.org.tr/en/pub/aduefebder/issue/46411/501217
Yetim, G. & Sarıçam, H. (2016). Investigation of the families’ knowledge and awareness about effect of cartoon on children. OPUS International Journal of Society Researches, 6(11), 341-364. https://dergipark.org.tr/tr/pub/opus/issue/26855/270461
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
Yılmaz, Z., & Arı, M. M. (2021). Okul öncesi döneme yönelik hazırlanan Pepee ve Maşa ile Koca Ayı çizgi filminin değerler açısından incelenmesi. Pearson Journal, 6(15), 19-40. https://doi.org/10.46872/pj.318

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Okul Öncesi Eğitim

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Nefise Özok Bulut ^*
0000-0002-2070-7797
Türkiye

Yevşer Aleyna Demircan
0009-0000-6414-6963
Türkiye

Şehriban Demirhan
0009-0004-9491-888X
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

15 Mayıs 2025

Yayımlanma Tarihi

24 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

21 Ağustos 2023

Kabul Tarihi

12 Mayıs 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 14 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.30703/cije.1347274

IZ

https://izlik.org/JA63KT74UB

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Özok Bulut, N., Demircan, Y. A., & Demirhan, Ş. (2025). Öğretmen ve Ebeveyn Görüşlerine Göre Okul Öncesi Dönem Çocuklarının En Çok İzlediği Çizgi Filmlerin Görsel ve İçerik Özelliklerinin İncelenmesi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 14(2), 263-275. https://doi.org/10.30703/cije.1347274