Görme Yetersizliği Olan Öğrencilerin Benlik Saygısı ve Sosyal Becerileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi
Öz
Bu araştırmada görme yetersizliği olan öğrencilerin sosyal becerileri ile benlik saygıları arasındaki ilişkinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda ilişkisel tarama modelinde tasarlanan araştırmanın çalışma grubunu, 2015‑2016 eğitim ve öğretim yılında Ankara ilinde özel eğitim okullarında veya kaynaştırma yoluyla öğrenimlerine devam eden görme yetersizliği olan 87 ortaokul öğrencisi oluşturmuştur. Görme yetersizliği olan öğrencilerin sosyal becerilerini değerlendirmek için Matson Çocuklarda Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeği, benlik saygılarını değerlendirmek için ise Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği uygulanmıştır. Matson Çocuklarda Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeği, olumlu sosyal davranışlar ve olumsuz sosyal davranışlar olmak üzere iki karşıt alt boyuttan oluşmaktadır. Bu araştırmada benlik saygısını değerlendirmek amacıyla Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği’nin Benlik Saygısı alt ölçeği kullanılmıştır. Ayrıca öğrencilerin demografik özellikleriyle ilgili veri toplamak amacıyla Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. Bu araçlarla elde edilen veriler IBM SPSS v21 uygulaması kullanılarak analiz edilmiştir. Betimsel ve istatistiksel yöntemler ile yapılan analizler sonucunda elde edilen bulgulara göre görme yetersizliği olan öğrencilerin sosyal becerilerinin benlik saygılarına göre anlamlı farklılık gösterdiği belirlenmiştir. Buna göre öğrencilerin benlik saygıları yükseldikçe sosyal becerilerinin de olumlu yönde arttığı tespit edilmiştir. Görme yetersizliği olan öğrencilerin kendini değerlendirme türünde olan her iki ölçekten aldıkları puanlara göre benlik saygıları ve sosyal becerilerinin yüksek düzeyde olduğu bulunmuştur. Elde edilen bulgular ilgili alanyazın incelenerek tartışılmış ve önerilerde bulunulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Adler, A. (2009). İnsanı tanıma sanatı (K. Şipal, Çev.). İstanbul: Say. Akçamete, G. (1992). Üniversitedeki bedensel engelli gençlerin kendini kabulle ilgili yaygın sorunları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 25(2), 447-461. Aslan, C., & Çakmak, S. (2016). İşlevsel görme aktivite programı ile az gören çocuğun izleme becerilerinin geliştirilmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 17(1), 59-77.Ataman, A. (2015). Özel Eğitime Muhtaç Olmanın Nedenleri, Anlamı ve Amaçları. A. Ataman (Ed.), Temel Eğitim Öğretmenleri için Kaynaştırma Uygulamaları ve Özel Eğitim içinde (2 bs.). Ankara: Vize.Atasavun Uysal, S. & Düger, T. (2012). Visual perception training on social skills and activity performance in low-vision children. Scandinavian Journal of Occupational Therapy, (19), 33-41. Doi: 10.3109/11038128.2011.582512Bacakoğlu, A. H. (1996). Görmeyen ergenlerde benlik kavramının gelişimi (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ adresinden erişildi. Bacakoğlu, A. H. (2002). Görmeyen çocuklarda benlik kavramı ve rasyonel düşüncenin gelişiminde rasyonel duygusal eğitimin etkisi (Doktora tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ adresinden erişildi. Bacakoğlu, A. H. & Arık, İ. A. (1999). Görmeyen ergenlerin benliklerinin ve aile tutumlarının incelenmesi. İstanbul Üniversitesi Psikoloji Çalışmaları Dergisi, 19(1), 83-92.Bacanlı, H. (2014a). Sosyal beceri eğitimi. Ankara: Pegem. Bacanlı, H. (2014b). Sosyal beceri eğitimi. Y. Kuzgun (Ed.), İlköğretimde rehberlik içinde (7 bs., s. 171-188). Ankara: Nobel.Bacanlı, H. & Erdoğan, F. (2003). Matson Çocuklarda Sosyal Becerileri Değerlendirme Ölçeği’nin (MESSY) Türkçe’ye Uyarlanması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(2), 351-379. Beaty, L. A. (1991). The effects of visual impairment on adolescents' self-concept. Journal of Visual Impairment & Blindness, 83(3). Beaty, L. A. (1994). Psychological factors and academic success of visually impaired college students. Rehabilitation and Education for Blindness and Visual Impairment, (26), 131-139. Bolat, N. (2008). Bebeklik döneminde tam görme kaybı gelişen ergenlerde ruhsal değerlendirme (Doktora tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ adresinden erişildi. Burns, E. (2001). Developing and Implementing IDEA-IEPs: An Individualized Education Program (IEP) Handbook for Meeting Individuals with Disabilities Education Act (IDEA) Requirements. Illinois: Charles C. Thomas. Çuhadaroğlu, F. (1986). Adolesanlarda benlik saygısı (Uzmanlık tezi). Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı, Ankara. Demir, F. E. (2014). Görme yetersizliğinden etkilenmiş ve tipik gelişim gösteren çocukların sosyal becerileri ve yönetici işlevlerinin karşılaştırılması (Yüksek lisans tezi).https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ adresinden erişildi. Enç, M. (2005). Görme özürlüler: gelişim, eğitim ve uyumları. Ankara: Gündüz. Ergenekon, Y. (2013). Sosyal yeterlikle ilişkili kavramlar ve sosyal yeterliğin bileşenleri. S. Vuran (Ed.), Sosyal yeterlliklerin geliştirilmesi: Sosyal beceri yetersizliği gösteren çocuklar için içinde (2 bs., s. 15-41). Ankara: Vize.Erkan, G. (1990). Ortopedik özürlü çocukların kendini kabul düzeyi üzerine bir araştırma. İstanbul: Sakatları Koruma Milli Koordinasyon Kurulu. Gold, M. (2002). The effects of the physical features associated with albinism on the self-esteem of African American youths. Journal of Visual Impairment & Blindness, 96(03), 133-141. Gökçe, M. (2010). Kaynaştırma eğitimine katılan ve katılmayan görme engelli ilköğretim öğrencilerinin benlik saygısının incelenmesi (Yüksek lisans tezi).https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ adresinden erişildi. Göl, B. (2014). Kaynaştırma eğitimi alan görme yetersizliği olan ve gören öğrencilerin akran ilişkilerinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ adresinden erişildi. Grassmann, L. (2002). Identity and augmentative and alternative communication. Journal of Special Education Technology, 17(3), 347-350. Gürel, Ö. (2007). Görme engelli ergenlerle gören ergenlerin benlik saygısı gelişimlerinin karşılaştırılması (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ adresinden erişildi. Huurre, T. M. (2000). Psychosocial developement and social support among adolescents with visual impairment (Academic dissertation). http://uta32-kk.lib.helsinki.fi/bitstream/handle/10024/67015/951-44-4842-1.pdf?sequence=1 adresinden erişildi. Huurre, T. M., Komulainen, E. J. & Aro, H. M. (1999). Social support and self-esteem among adolescents with visual impairments. Journal of Visual Impairment and Blindness, 93, 26-37. Huurre, T. M., Komulainen, E. J. & Aro, H. M. (2001). Relationships with parents and friends, self‐esteem and depression among adolescents with visual impairments. Scandinavian Journal of Disability Research, 3(1), 21-37. Doi: 10.1080/15017410109510766 Kaner, S. (1995). Görme ve ortopedik engelli ve engelli olmayan ergenlerin benlik saygılarının karşılaştırmalı olarak incelenmesi. Özel Eğitim Dergisi, 2(1), 11-18. Kim, Y. I. (2003). The effects of assertiveness training on enhancing the social skills of adolescents with visual impairments. Journal of Visual Impairment & Blindness, 97(05). Köknel, Ö. (1988). İnsanı anlamak. İstanbul: Altın Kitaplar. Lewis, S. & Wolffe, K. E. (2006). Promoting and nurturing self-esteem. S. Sacks & K. E. Wolffe (Eds.), Teaching social skills to students with visual impairments: From theory to practice içinde (ePub). New York: American Foundation for the Blind.Lopez-Justicia, M. D. & Cordoba, I. N. (2006). The self-concept of Spanish young adults with Retinitis Pigmentosa. Journal of Visual Impairment and Blindness, 100(6), 366-370. Lopez-Justicia, M. D., Pichardo, M. C., Amezcua, J. A. & Fernandez, E. (2001). The self-concepts of Spanish children and adolescents with low vision and their sighted peers. Journal of Visual Impairment and Blindness, 95(3), 150-160. Matson, J. L., Heinze, A., Helsel, W. J., Kapperman, G. & Rotatori, A. F. (1986). Assessing social behaviors in the visually handicapped: The Matson Evaluation of Social Skills with Youngsters (MESSY). Journal of Clinical Child Psychology, 15(1), 78-87. Doi: 10.1207/s15374424jccp1501_9 Mishra, V. & Singh, A. (2012). A comparative study of self-concept and self-confidence of sighted and visually impaired children. EXCEL International Journal of Multidisciplinary Management Studies, 2(2), 148-157. Ölmez Tuç, E. (2010). Görme engelli bireylerin sosyalleşme sürecine sporun etkisi (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ adresinden erişildi. Öner, N. (2012). Türkiye’de kullanılan psikolojik testlerden örnekler: Bir başvuru kaynağı. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi. Özdemir, S. (2015). Sosyal becerilerin ve sosyal uyumun desteklenmesi. İ. H. Diken (Ed.), İlköğretimde kaynaştırma içinde (3 bs., s. 292-319). Ankara: Pegem.Özkubat, U. & Özdemir, S. (2012). Görme yetersizliğinden etkilenmiş ve normal gelişim gösteren çocukların sosyal becerilerinin karşılaştırılması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 73(1), 1-14. Özkubat, U. & Özdemir, S. (2014). A comparison of social skills in Turkish children with visual impairments, children with intellectual impairments and typically developing children. International Journal of Inclusive Education, 18(5), Doi: 500-514. 10.1080/13603116.2013.789088Öztürk, S. (2006). İşitme, görme ve ortopedik engelli ilköğretim öğrencilerinin benlik kavramlarının özel eğitim okullarına veya kaynaştırma eğitimine devam etme durumlarına göre incelenmesi (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ adresinden erişildi. Pişkin, M. (2014). Özsaygı geliştirme eğitimi. Y. Kuzgun (Ed.), İlköğretimde rehberlik içinde (7 bs., s. 95-124). Ankara: Nobel.Rogers, C. R. (1959). A theory of therapy, personality, and interpersonal relationships: As developed in the client-centered framework. S. Koch (Ed.), Psychology: A study of science içinde (s. 184-256): McGraw-Hill. http://bibliotecaparalapersona-epimeleia.com/greenstone/collect/ecritos2/index/assoc/HASH01a5/4583605e.dir/doc.pdf adresinden erişildi. Sacks, S. & Barclay, L. E. (2006). Social skills assessment. S. Sacks & K. E. Wolffe (Eds.), Teaching social skills to students with visual impairments: From theory to practice içinde (ePub). New York: American Foundation for the Blind.Sacks, S. & Wolffe, K. E. (Eds.) (2006). Teaching social skills to students with visual impairments. New York: American Foundation for the Blind. Sharma, S., Sigafoos, J. & Carroll, A. (2000). Social skills assessment of Indian children with visual impairments. Journal of Visual Impairment and Blindness, 94(3), 172-176. Şafak, P. (2009). Görme yetersizliği olan çocukların eğitimi. G. Akçamete (Ed.), Genel eğitim okullarında özel gereksinimi olan öğrenciler ve özel eğitim içinde (1 bs., s. 397-440). Ankara: Kök.Şener, N. (1999). İlkokul dört ve beşinci sınıfa devam eden işitme, görme ve ortopedik engelli çocukların benlik kavramlarının incelenmesi (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ adresinden erişildi. Temuge, T. (1987). Kendini kabul envanterinin lise öğrencilerine uyarlanması (Yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara. Terzi, G. (2011). 13-18 yaşlar arası aktif spor yapan ve yapmayan görme engelli öğrencilerin kendini kabul düzeylerinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ adresinden erişildi. Tuncer, T. (2005). Görme yetersizliği olan çocuklar. A. Ataman (Ed.), Özel gereksinimli çocuklar ve özel eğitime giriş içinde (3 bs., s. 291-309). Ankara: Gündüz.Türk, E. (2007). Spor takımlarına katılan ve katılmayan görme engelli öğrencilerin benlik saygılarının değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ adresinden erişildi. Wagner, E. (2004). Development and implementation of a curriculum to develop social competence for students with visual impairments in Germany. Journal of Visual Impairment & Blindness, 98(11). Yatkın, Ş. (2012). Grupla Psikolojik Danışma Programının tutuklu ve hükümlü gençlerin sosyal becerilerine ve özsaygı düzeylerine ilişkin algılarına etkisi (Doktora tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ sayfasından erişilmiştir. Yatkın, Ş. (2013). Görme ve ortopedik engelli ergenlerin özsaygı düzeylerinin kendilerine yönelik toplumsal tutumları algılamalarına etkisi. Giresun Üniversitesi Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 5(9), 103-120. Yavuzer, H. (2012). Anne, baba ve çocuk: Ailede çocuk eğitimi. İstanbul: Remzi.Yumşak, Ş. (2004). Görme ve ortopedik engelli ergenlerin özsaygı düzeyleri ile kendilerine yönelik toplumsal tutumları algılamalarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ adresinden erişildi.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
20 Aralık 2019
Gönderilme Tarihi
8 Nisan 2019
Kabul Tarihi
16 Eylül 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 8 Sayı: 4