Beden Eğitimi Dersi Öğrenci-Öğretmen İlişkisini Algılama Ölçeği: Güvenilirlik ve Geçerlik Çalışması

Elif Nilay Ada; N. Bilge Uzun; Elif Köse; Dilem Çiy; Arif Mert Özkan

doi:10.30703/cije.1572990

EN TR

The Student-Teacher Relationship Perception in Physical Education Scale: Reliability and Validity Study

Abstract

In this study, the psychometric properties of the Turkish version of the “Coach-Athlete Relationship Questionnaire” were examined for the physical education. In addition, the measurement invariance (MI) of the obtained structure at the secondary and high school levels was examined. In this direction, confirmatory factor analysis(validity),was used to test the factor structure, reliability for Cronbach Alpha and structural equation modeling (SEM) analyses were used to test the MI. While the universe of this study consisted of the central districts of Mersin province, the sample consisted of 1717 middle and 329 high school students, total 2046.The original structure with 11 items and 3 dimensions was also obtained in Turkish culture. In addition, it was determined that the scale provided invariant measurement for both levels in terms of MI. However, strict invariance was not obtained for any sub-dimension. While it was determined that the complementarity provided formal, metric and scalar invariance criteria, only formal and metric invariance criteria were provided for the closeness and commitment dimensions. In conclusion, the scale is a valid and reliable tool at both levels, but the findings obtained with the sub-dimensions need to be evaluated carefully.

Keywords

Beden Eğitimi Dersi Öğrenci-Öğretmen İlişkisini Algılama Ölçeği: Güvenilirlik ve Geçerlik Çalışması

Öz

Bu çalışmada “Antrenör-Sporcu İlişkisi Envanteri’nin Türkçe versiyonunun beden eğitimi ders ortamı için psikometrik özellikleri incelenmiştir. Ayrıca elde edilen yapının ortaokul ve lise kademesinde ölçme değişmezliği de incelenmiştir. Bu doğrultuda ölçek faktör yapısını test amacıyla (geçerlik) doğrulayıcı faktör analizi, güvenirliği test etmek amacıyla Cronbach Alpha ve ölçme değişmezliğini test etmek amacıyla da yapısal eşitlik modellemesi analizleri kullanılmıştır. Bu çalışmanın evrenini Mersin iline bağlı merkez ilçelerdeki ortaokul ve liseler oluştururken, örneklemini ise bu ilçelerdeki okullardan rastgele seçilmiş 1717 ortaokul öğrencisi ile liselerde öğrenim gören 329 öğrenci olmak üzere toplam 2046 öğrenci oluşturmuştur. Analizlerinin ardından, ölçeğin 11 maddeli ve 3 boyutlu orijinal yapısı Türk kültüründe de elde edilmiştir. Ayrıca ölçeğin hem ortaokul hem de lise kademesindeki öğrenciler için ölçme değişmezliği açısından değişmez ölçüm verdiği tespit edilmiştir. Ancak hiçbir alt boyut için katı değişmezlik elde edilememiştir. Ölçek alt boyutlarından tamamlayıcılık alt boyutunun biçimsel, metrik ve skalar değişmezlik kriterlerini sağladığı tespit edilmişken; yakınlık ve bağlılık boyutlarının ise yalnızca biçimsel ve metrik değişmezlik kriterlerini sağladığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, ölçek hem ortaokul hem de lise düzeyinde geçerli ve güvenilir bir araçtır ancak alt boyutlarla elde edilen bulguların dikkatli değerlendirilmesine gerek vardır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ada, E. N., Comoutos, N., Bal, S., & Pehlevan, Z. (2020). Beden eğitimi dersine yönelik durumsal güdülenme, tutum ve içsel konuşma arasındaki ilişki. Sport Sciences, 15(4), 53-66. doi: 10.12739/NWSA.2020.15.4.2B0127
Ada, E. N., Çamlıyer, H., Çamlıyer, H., Mavi, H. F., & Soytürk, M. (2011). Algılanan güdüsel iklim ile güdüsel yönelimler arasındaki ilişkilerin beden eğitimi ders ortamları açısından incelenmesi. Türkiye Klinikleri Spor Bilimleri, 3(2), 86-91.
Aelterman, N., Vansteenkiste, M., Haerens, L., Soenens, B., Fontaine, J. R., & Reeve, J. (2019). Toward an integrative and fine-grained insight in motivating and demotivating teaching styles: The merits of a circumplex approach. Journal of Educational Psychology, 111(3), 497. doi: 10.1037/edu0000293.
Akış-Roney, S. (2011). Bilimsel Araştırma Nedir? Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 22 (2): 211-215.
Altıntaş, A., Çetinkalp, Z., & Aşçı, H. (2012). Antrenör-sporcu ilişkisinin değerlendirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Spor Bilimleri Dergisi, 23(3), 119-128.
Aracı, H. (1998). Okullarda Beden Eğitimi. Ankara: Yardımcı Ofset
Ası, D.Ş., & Karabay, Ş.O. (2018). Öğrenci-öğretmen ilişki ölçeği-kısa formunun Türkçeye uyarlanması. Ege Eğitim Dergisi, 19(1), 67-82.https://doi.org/10.12984/egeefd.322358
Aşçı, F. H., & İlker, G. E. (2018). Algılanan öğretmen geribildirimi ve güdüsel iklimin beden eğitimi ve spor derslerinde zevk alma ve güdülenme üzerine yordayıcı etkisi. On dokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(2), 123-138. doi: 10.7822/omuefd.405049.

Başar, M., Doğan, M. C., Şener, N., Uzun, Ö., & Topal, H. (2018). İlkokulda öğretmen öğrenci iletişimi. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 1-17. doi: 10.29065/usakead.339105.
Başusta, N. B. (2010). Ölçme eşdeğerliği. Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi, 1(2), 58-64.
Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497–529. doi: 10.1037/0033-2909.117.3.497
Bayram, N. (2018). Ölçme değişmezliği ve çoklu grup analizleri. İş, Güç: Endüstri İlişkileri ve Insan Kaynaklari Dergisi, 20(1), 1-11. doi: 10.4026/isguc.422377.
Beyazkürk, D. (2005). Biriktirilmiş olumlu deneyimler (banking time) müdahale programının okulöncesi öğrenci-öğretmen ilişkileri üzerindeki etkisi [Yayımlanmamış Doktora Tezi] Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
Brown, T. A. (2006). Confirmatory Factor Analysis for Applied Research. New York: The Guilford Press.
Byrne, B. M. (2010). Structural Equation Modeling With Amos: Basic Concepts, Applications, and Programming (2nd ed.). New York: Taylor and Francis Group.
Canpolat, A. M., Kazak Çetinkalp, Z., & Özşaker, M. (2012). Beden Eğitimi dersinde problem çözme becerisi ve sınıf iklimi: ikinci kademe ilköğretim öğrencileri üzerine bir çalışma. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 2012, 10(3), 89-94. doi: 10.1501/Sporm_0000000224.
Chen, F. F. (2007). Sensitivity of goodness of fit indexes to lack of measurement invariance. Structural Equation Modeling, 14(3), 464–504. doi: 10.1080/10705510701301834
Chen, F. F., Sousa, K. H., & West, S. G. (2005). Testing measurement invariance of second-order factor models. Structural Equation Modeling, 12(3), 471–492.
Cheung, G., & Rensvold, R. B. (2002). Evaluating goodness-of-fit indexes for testingmeasurement invariance. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 9(2), 233-255. doi: 10.1207/s15328007sem0902_5.
Comrey, A. L., & Lee, H. B. (1992). A First Course in Factor Analysis (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates, Inc.
Cornelius-White, J. (2007). Learner-Centered teacher-students relationship are effective: A Meta-Analysis. Review of Educational Research, 77, 113-143. doi: 10.3102/003465430298563
Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2014). Sosyal Bilimler İçin Çok Değişkenli İstatistik: SPSS ve LISREL Uygulamaları, (3. Baskı). Pegem Akademi.
Davis, H. A. (2003). Conceptualizing the role and influence of student-teacher relationships on children's social and cognitive development. Educational Psychologist, 38(4), 207–234. doi: 10.1207/S15326985EP3804_2
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). The general causality orientations scale: Self-determination in personality. Journal of research in personality, 19(2), 109-134.
Demirtaş-Zorbaz, S., Özer, A., Gençtanırım-Kurt, D., & Ergene, T. (2016). Öğretmen–öğrenci ilişki ölçeği’nin (ÖÖİÖ) uyarlanması. Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology, 7(2), 407-418. doi: 10.21031/epod.280191.
Den Brok, P., Brekelmans, M., & Wubbels, T. (2004). Interpersonal teacher behaviour and student outcomes. School Effectiveness and School Improvement, 15 (3-4), 407-442. doi: 10.1080/09243450512331383262
Drugli, M. B., & Hjemdal, O. (2013). Factor structure of the student–teacher relationship scale for Norwegian school-age children explored with confirmatory factor analysis. Scandinavian Journal of Educational Research, 57(5), 457–466. doi: 10.1080/00313831.2012.656697
Dursun, Y., & Kocagöz, E. (2010). Yapısal eşitlik modellemesi ve regresyon: karşılaştırmalı bir analiz. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (35), 1-17.
Fırat, N. Ş. (2006). Pozitivist yaklaşımın eğitim yönetimi alanına yansıması, alana getirdiği katkı ve sınırlılıkları. Dokuz Eylül Üniversitesi, Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 20, 40-51.
Fredriksen, K., & Rhodes, J. (2004). The role of teacher Relationships in the lives of students. New Directions For Youth Development, 103, 45-54.
Gehlbach, H., Brinkworth, M. E., & Harris, A. D. (2011). Changes in teacher-student relationships. British Journal of Educational Psychology, 82(4), 690–704. doi: 10.1111/j.2044-8279.2011.02058.x
Gözmen-Elmas, A., & Aşçı, F. H. (2021). Yarışma yönelimleri ölçeği: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türkiye Klinikleri Spor Bilimleri Dergisi, 13(3). doi: 10.5336/sportsci.2021-82210
Hair, J. F., Anderson, R. E., Tatham, R. L., & Black, W. C (1995) Multivariate Data Analysis With readings. Fourth Edition, London: Prentice Hall.
Hair, J., Black, W., Babin, B., & Anderson, R. (2009). Multivariate Data Analysis. Faculty Publications. Prentice Hall Inc.
Hamre, B., & Pianta, R. (2001). Early teacher–child relationships and the trajectory of children’s school outcomes through eighth grade. Child Development, 72, 625–638. doi: 10.1111/1467-8624.00301
Hardman, B. K. (2011). Teachers' perception of their principal's leadership style and the effects on student achievement in improving and non-improving schools. [PhD tehesis] University of South Florida. Hayes, S. C. (1993). Analytic goals and the varieties of scientific contextualism. In S.C. Hayes, L.J. Hayes, H.W. Reese, & T.R. Sarbin (Eds.), Varieties of scientific contextualism (pp. 11-27). Reno, NV: Context Press.
Hendry, L.B., & Anderson, A.J.B. (1981). Academic attainment, school sport and teacher-pupil relationships: a typological approach. Scottish Educational Review, 13 (2), 152-61.
Hoyle, R. H. (1995). The structural equation modeling approach: basic concepts and fundamental issues. In R. H. Hoyle (Ed.), Structural equation modeling: Concepts, issues, and applications (pp. 1–15). Sage Publications, Inc.
Huang, F. L., Lewis, C., Cohen, D. R., Prewett, S. L., & Herman, K. (2018). Bullying involvement, teacher-student relationships, and psychosocial outcomes. School Psychology Quarterly, 33, 223–234. doi: 10.1037/spq0000249
Jong, T., Sotiriou, S. & Gillet, D. (2014). Innovations in STEM education: the Go-Lab federation of online labs. Smart Learning Environments, 1, 1-3.
Jowett, S., & Ntoumanis, N. (2004). The coach-athlete relationship questionnaire (CART-Q): development and initial validation. Scandinavian Journal of Medicine and Science in Sports, 14(4), 245-257. doi: 10.1111/j.1600-0838.2003.00338.x
Jowett, S. (2006) Interpersonal and structural features of greek coach–athlete dyads. Performing in Individual Sports. Journal of Applied Sport Psychology, 18, 1, 69-81. doi: 10.1080/10413200500471335
Jowett, S., Warburton, V.E., Beaumont, L.C. & Felton, L. (2023). Teacher–Student relationship quality as a barometer of teaching and learning effectiveness: Conceptualization and measurement. British Journal of Educational Psychology, 93(3), 842-861. doi: 10.1111/bjep.12600
Jöreskog, K. & Sörbom, D. (1993). LISREL 8: Structural equation modeling with the SIMPLIS command language. Chicago, IL: Scientific Software International Inc.
Karasar, N. (2008). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel yayın, Ankara.
Kline, R.B. (1998). Yazılım incelemesi: Yapısal eşitlik modellemesi için yazılım programları: Amos, EQS ve LISREL. Psiko eğitimsel Değerlendirme Dergisi, 16 (4), 343-364.
Kline, R.B. (2011). Yapısal denklem modellemesi ve çok seviyeli modellemenin yakınsaması. Sosyal araştırma yöntemlerinde yenilik SAGE el kitabı, 562-589.
Kline, R.B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). New York, NY: Guilford Press.
Koomen, H.M.Y., Verschueren, K., Van Schooten, E., Jak, S., & Pianta, R.C. (2012). Validating the student-teacher relationship scale: testing factor structure and measurement invariance across child gender and age in a Dutch sample. Journal of School Psychology, 50(2), 215 – 234. doi: 10.1016/j.jsp.2011.09.001
Köse, E., Lapa, T. Y., & Günbayı, İ. (2021). Social paradigms shaping leisure research designs: a systematic review. Turkish Journal of Sport and Exercise, 23(2), 230-244. doi: 10.15314/tsed.918869
Longobardi, C., Settanni, M., Lin, S., & Fabris, M.A. (2021). Student–teacher relationship quality and prosocial behaviour: The mediating role of academic achievement and a positive attitude towards school. British Journal of Educational Psychology, 91(2), 547-562. doi: 10.1111/bjep.12378
Luke, M.D., & Cope, L.D. (1994). Student attitudes toward teacher behavior and program content in school physical education. The Physical Educator, 51, 57–66.
McKenzie, T.L., & Lounsbery, M.A.F., (2013). Physical Education teacher effectiveness in a public health context. Research Quarterly for Exercise & Sport, 84, 419-430. doi: 10.1080/02701367.2013.844025
Mobius, M. (2003). The use of ıtem parcelling in statistical analyses a research example. [oral presentation]. 2nd. European Conference on Research Methodology for Business and Management, ss. 247-256.
Naudé, P., & Buttle, F. (2000). Assessing relationship quality. Industrial Marketing Management, 29(4), 351-361.
Önen, E. (2009). Ölçme değişmezliğinin yapısal eşitlik modelleme teknikleri ile incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara: Ankara Üniversitesi.
Pettifor, B. (1999). Physical Education Methods For Classroom Teachers. USA: Human Kinetics. Champaign, IL.
Pianta, R. (2001). STRS Student-Teacher Relationship Scale. Professional Manual. Odessa: Psychological Assessment Resources Inc.
Pianta, R.C. (2006). Classroom Management and Relationships Between Children and Teachers: Implications For Research And Practice. In C.M. Evertson & C.S. Weinstein (Eds.), Handbook of classroom management: Research, practice, and contemporary issues (pp. 685–709). Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
Pianta, R.C., & Hamre, B.K. (2009). Conceptualization, measurement, and improvement of classroom processes: Standardized observation can leverage capacity. Educational Researcher, 38(2), 109–119. doi:10.3102/0013189X09332374
Pianta, R.C., Hamre, B.K., & Allen, J.P. (2012). Teacher-student relationships and engagement: Conceptualizing, measuring, and improving the capacity of classroom interactions. In Christenson, S.L., Reschly, A.L., & Wylie, C., Handbook of research on student engagement (pp. 365–386). Springer Science + Business Media. doi: 10.1007/978-1-4614-2018-7_17
Sarason, S.B. (1999). Teaching as a performing art. Teachers College Press, New York.
Scales, P.C., Van Boekel, M., Pekel, K., Syvertsen, A.K., & Roehlkepartain, E.C. (2020). Effects of developmental relationships with teachers on middle‐school students’ motivation and performance. Psychology in the Schools, 57(4), 646-677. doi: 10.1002/pits.22350
Smith, D. M., & Cooper, B. (1965). An Analysis of certain aspects of teacher-pupil relationships as determined by teacher, pupil, and parent opinions. The Journal of Social Psychology, 66 (2), 191-199.
Steenkamp, J.-B., & Baumgartner, H. (1998). Assesing measurement ınvariance in cross-national consumer Research. Journal of Consumer Research, 25(1), 78-107.
Şahin, D. (2014). Öğrenci-öğretmen ilişki ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması. Journal of Educational Sciences & Practices, 13(25).
Şimşek, Ö. F. (2020). Yapisal eşitlik modellemesine giriş: Temel ilkeler ve LISREL uygulamaları. Ekinoks Yayınevi.
Tabachnick, B.G., & Fidell, L.S., (2012). Çok değişkenli istatistiklerin kullanımı. Person Education, Boston.
Tannehill, D., Romar, J.E., O'Sullivan, M., England, K. & Rosenberg, D. (1994). Attitudes toward physical education: Their impact on how physical education teachers make sense of their work. Journal of teachıng ın physıcal educatıon,13,406-420.
Tucker, K. L., Ozer, D. J., Lyubomirsky, S., & Boehm, J. K. (2006). Testing for measurement invariance in the satisfaction with life scale: A comparison of Russians and North Americans. Social Indicators Research, 78(2), 341–360.
White, R.L., Bennie, A., Vasconcellos, D., Cinelli, R., Hilland, T., Owen, K.B. & Lonsdale, C. (2021). Self-determination theory in physical education: A systematic review of qualitative studies. Teaching and Teacher Education, 99, 103247. doi: 10.1016/j.tate.2020.103247
Wintle, J. (2022). Physical education and physical activity promotion: lifestyle sports as meaningful experiences. Education Sciences, 12(3), 181. doi: 10.3390/educsci12030181
Xiang, D., Qin, G., & Zheng, X. (2022). The influence of student-teacher relationship on school-age Children’s empathy: The mediating role of emotional intelligence. Psychology research and behavior management, 2735-2744.
Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46, 74-85.
Yoon, J.S. (2002). Teacher characteristics as predictors of teacher-student relationships: Stress, negative affect, and self-efficacy. Social Behavior and Personality, 30, 485-493. doi: 10.2224/sbp.2002.30.5.485
Zheng, F. (2022). Fostering students’ well-being: the mediating role of teacher interpersonal behavior and student-teacher relationships. Frontiers in Psychology, 12,796728. doi: 10.3389/fpsyg.2021.796728

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kültürlerarası Ölçek Uyarlama , Alan Eğitimleri (Diğer) , Öğretmen ve Öğrenci Refahı

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Elif Nilay Ada ^*
0000-0002-8817-6136
Türkiye

N. Bilge Uzun
0000-0003-2293-4536
Türkiye

Elif Köse
0000-0002-5490-3534
Türkiye

Dilem Çiy
0000-0001-6283-4033
Türkiye

Arif Mert Özkan
0000-0002-5585-0139
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

28 Eylül 2025

Yayımlanma Tarihi

29 Eylül 2025

Gönderilme Tarihi

24 Ekim 2024

Kabul Tarihi

27 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 14 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.30703/cije.1572990

IZ

https://izlik.org/JA49TJ63MZ

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Ada, E. N., Uzun, N. B., Köse, E., Çiy, D., & Özkan, A. M. (2025). Beden Eğitimi Dersi Öğrenci-Öğretmen İlişkisini Algılama Ölçeği: Güvenilirlik ve Geçerlik Çalışması. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 14(3), 701-716. https://doi.org/10.30703/cije.1572990