YouTube Arayüzündeki Dikkat Dağıtıcı Ögelerin Öğrencilerin Zihin Gezinmesi ve Bilişsel Yük Algısına Etkisi
Abstract
Bu araştırma, YouTube’un standart arayüzünde yer alan dikkat dağıtıcı unsurların (önerilen videolar, yorumlar, yan paneller) ortaokul öğrencilerinin zihin gezinmesi ve bilişsel yük algısı üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma, Şanlıurfa ili Siverek ilçesinde, 6. sınıfta öğrenim gören 34 öğrenci ile yürütülmüş; öğrenciler rastgele olarak YouTube standart arayüzü (n=17) ve sadeleştirilmiş MP4 arayüzü (n=17) gruplarına atanmıştır. Katılımcılar, noktalama işaretleri konusunu işleyen yaklaşık beş dakikalık bir eğitsel videoyu izlemiş; izleme süresince bakış hareketleri Tobii Pro göz izleme cihazı ile kaydedilmiş, ardından Zihin Gezinmesi Ölçeği (ZGÖ-5) ve Bilişsel Yük Ölçeği uygulanmıştır. Veriler Mann-Whitney U testi ile analiz edilmiş, ısı haritaları nitel olarak değerlendirilmiştir. Bulgular, zihin gezinmesi ve bilişsel yük açısından iki grup arasında anlamlı fark bulunmadığını; ancak zihin gezinmesi puanlarının anlamlılık düzeyine yakın olduğunu göstermiştir. Göz izleme verilerinde, içerik alanına odaklanmada fark görülmezken, YouTube grubunda eğitmen yüzüne odaklanma süresi anlamlı düzeyde daha yüksek çıkmıştır. Isı haritaları, her iki grupta da eğitmen yüzünün temel görsel odak noktası olduğunu, MP4 arayüzünde ise içerik metnine daha dengeli bir odaklanma sağlandığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak, YouTube arayüzündeki dikkat dağıtıcı öğeler öğrencilerin dikkat ve bilişsel yük algısını belirgin biçimde etkilememekle birlikte, görsel odaklanma dağılımını değiştirebilmektedir; bu nedenle video tabanlı öğrenme ortamlarında arayüz sadeleştirme stratejilerinin dikkate alınması önerilmektedir.
Keywords
References
- Aagaard, J. (2015). Drawn to distraction: A qualitative study of off-task use of educational technology. Computers & Education, 87, 90-97. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2015.03.010
- Akaslan, D., & Alpsülün, M. (2017). Göz izleme tekniklerini kullanarak öğrencilerin elektronik içerikler ile etkileşiminin araştırılması. In N. Akfırat, D. F. Staub, & G. Yavaş (Eds.), Current database in education (pp. 314–334). IJOPEC.
- Alpsülün, M., Balıkçı, H. C., & Özek, M. B. (2024). Use of eye tracking method according to individual differences: A review from the perspective of gender, personality structure, and birth. Içinde Social Reflections of Human-Computer Interaction in Education, Management, and Economics (ss. 167-183). IGI Global Scientific Publishing. https://doi.org/10.4018/979-8-3693-3033-3.ch009
- Bailenson, J. N., Blascovich, J., Beall, A. C., & Loomis, J. M. (2003). Interpersonal distance in immersive virtual environments. Personality and Social Psychology Bulletin, 29(7), 819-833. https://doi.org/10.1177/0146167203029007002
- Bannert, M. (2002). Managing cognitive load—Recent trends in cognitive load theory. Learning and Instruction, 12(1), 139-146. https://doi.org/10.1016/S0959-4752(01)00021-4
- Becan, C., & Eaghanioskoui, G. (2019). The effect of instagram as a tool of conspicious consumption on purchase motivation of consumers. Electronic Journal of New Media, 3(2), 84-101. https://doi.org/10.17932/IAU.EJNM.25480200.2019.3/2.84-101
- Benway, J. P., & Lane, D. M. (1998). Banner blindness: Web searchers often miss “obvious” links. Itg Newsletter, 1(3), 1-22
- Bojko, A. (Aga). (2009). Informative or misleading? Heatmaps deconstructed. Içinde J. A. Jacko (Ed.), Human-computer Interaction. New Trends (ss. 30-39). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-642-02574-7_4
Details
Primary Language
Turkish
Subjects
Instructional Technologies
Journal Section
Research Article
Authors
Publication Date
June 10, 2026
Submission Date
August 5, 2025
Acceptance Date
February 23, 2026
Published in Issue
Year 2026 Volume: 15 Number: 1