Rehberlik ve Araştırma Merkezinde Çalışan Öğretmenlerin Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Eğitsel Tanılama Sürecine İlişkin Görüşleri

Mesut Durgun; Cem Aslan

doi:10.30703/cije.1453314

TR EN

Rehberlik ve Araştırma Merkezinde Çalışan Öğretmenlerin Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Eğitsel Tanılama Sürecine İlişkin Görüşleri

Öz

Bu araştırmanın temel amacı, rehberlik ve araştırma merkezlerinde (RAM) görev alan öğretmenlerin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna (DEHB) ilişkin eğitsel tanılama sürecine ilişkin görüşlerini belirlemektir. Araştırma kapsamında nitel araştırma yöntemi benimsenmiş ve olgubilim (fenomenoloji) deseni tercih edilmiştir. Veri toplama sürecinde yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcıları gönüllülük esasına dayalı olarak Çorum RAM’da görev yapan öğretmenlerdir. Görüşmeler sonucunda DEHB tanısı olan bireylerin değerlendirilmesi, DEHB tanısı olan bireylerin değerlendirilmesinde karşılaşılan zorluklar, DEHB tanısı olan bireyleri değerlendiren öğretmenlerin deneyimleri ve DEHB tanısı olan bireylerin değerlendirilmesi sürecine yönelik öneriler ana temaları belirlenmiş ve bu temalara bağlı olarak toplamda 28 adet alt tema ortaya çıkarılmıştır. Oluşturulan bu temalar aracılığıyla, DEHB'li bireylerin RAM’daki eğitsel tanılama süreci ayrıntılı olarak incelenmiş, öğretmenlerin deneyimleri, karşılaştıkları zorluklar ve sundukları öneriler detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Araştırmanın sonuçları, ilgili akademik literatürle karşılaştırılarak tartışılmış ve bu doğrultuda eğitim uygulamalarına yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur. Bu çalışmanın, DEHB tanısı alan bireylerin eğitimine yönelik politika ve uygulamalarda dikkate alınacak önemli bilgiler sağlayabileceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Alloway, T. P., & Alloway, R. G. (2010). Investigating the predictive roles of working memory and IQ in academic attainment. Journal of Experimental Child Psychology, 106(1), 20-29. https://doi.org/10.1016/j.jecp.2009.11.003
American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (DSM-5). New York: American Psychiatric. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596
Arseven, İ. (2023). Öğrenmede dikkat ve algı süreçleri. Y. Doğan (Ed.) Öğrenmede Bireysel Farklılıklar içinde (s. 85-106). Efe Akademi.
Baş, N. (2023). İşitme kayıplı çocuk ve ailesine rehberlik ve araştırma merkezinde sunulan hizmetlerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi
Başgül, Ş. S., & Sarı, N. D. (2021). Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan bireyler “aileler için rehber kitapçık”. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı.
Berkant, H. G., & Atılgan, G. (2017). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine yönelik yaşadıkları sorunlar ve çözüm önerileri. Eğitim Yansımaları, 1(1), 13-25.
Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2021). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
Çağlayan, E. (2022). Rehberlik ve araştırma merkezi personelinin otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin eğitsel tanılama ve yönlendirme süreçlerine ilişkin görüşleri. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Trakya Üniversitesi.

Çakmak, Z. (2017). Rehberlik ve araştırma merkezi personelinin öğrenme güçlüğü olan bireylerin değerlendirilme süreçlerine ilişkin görüşleri. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi] Anadolu Üniversitesi
Çay, E., Sivrikaya, T., & Eldeniz Çetin, M. (2022). Rehberlik araştırma merkezlerinde eğitsel değerlendirme yapan personelin çoklu yetersizliği olan bireyleri değerlendirme süreçlerine ilişkin görüşleri. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 1047-1067. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1108291
David, O., Clark, J., & Voeller, K. (1972). Lead and hyperactivity. Lancet, 2(7783), 900–903. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(72)92534-2
Dayı, E., Ataman, S., & Kösretaş, B. (2022). Özel gereksinimli bireylerin eğitsel tanılama ve değerlendirme sürecinde iş birliği: aile deneyimleri. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42(3), 2663-2693. https://doi.org/10.17152/gefad.1150770
DuPaul, G.J., Stoner, G. (2014). ADHD in the schools: assessment and ıntervention strategies. New York: Guilford.
Elena, D.I., & Laura, M.A. (2010). ADHD and the capacity of solving problems at children. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 5, 1880-1883. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2010.07.382
Frazier, T. W., Youngstrom, E. A., Glutting, J. J., & Watkins, M. W. (2007). ADHD and achievement: Meta-analysis of the child, adolescent, and adult literatures and a concomitant study with college students. Journal of learning Disabilities, 40(1), 49-65. https://doi.org/10.1177/00222194070400010401
Guevremont, D. C., DuPaul, G. J., & Barkley, R. A. (1990). Diagnosis and assessment of attention deficit- hyperactivity disorder in children. Journal of School Psychology, 28(1), 51-78. https://doi.org/10.1016/0022-4405(90)90036-7
Güller, B., & Yaylacı, F. (2021). Çocuklar için özel gereksinim raporuna geçiş sonrası bir yıllık sağlık kurulu verilerinin değerlendirilmesi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 24(2), 207- 216. https://doi.org/ 10.5505/kpd.2020.02438 Gürbüz, S. F., & Bozgeyikli, H. (2014). Rehberlik ve araştırma merkezlerinde çalışan rehber öğretmenlerin özel eğitimde rehberlik ve psikolojik danışmaya yönelik öz yeterlik algıları. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 4(6), 79-99. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/210704
Hommel, B., Chapman, C. S., Cisek, P., Neyedli, H. F., Song, J.-H., & Welsh, T. N. (2019). No one knows what attention is. Attention, Perception, & Psychophysics, 81, 2288-2303. https://doi.org/10.3758/s13414-019- 01846-w
UNESCO (2004). United nations educational, scientific and cultural organization. embracing diversity: toolkit for creating ınclusive learning - friendly environments. UNESCO Publishing. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000137522
Kaplan-Şahin, B. (2016). Rehberlik Araştırma Merkezlerinde görev yapan öğretmenlerin otizm spektrum bozukluğu olan çocukların eğitsel değerlendirme sürecine ilişkin yeterliliklerinin değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Erbakan Üniversitesi
Karakaya, İ & Özen, F. (2023). Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinin iş yükü: durum çalışması. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(4), 1575- 1605. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1263394
Kargın, T. (2007). Eğitsel değerlendirme ve bireyselleştirilmiş eğitim programı hazırlama süreci. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 8(1), 1- 15. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000103
Kasper, L. J., Alderson, R. M., & Hudec, K. L. (2012). Moderators of working memory deficits in children with attention- deficit/hyperactivity disorder (ADHD): A meta-analytic review. Clinical psychology review, 32(7), 605-617. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2012.07.001
Kılıç, B. G. (2005). Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunun nöropsikolojisine ilişkin kuramlar ve araştırmalar. Türk Psikiyatri Dergisi, 16(2), 113-123. https://www.turkpsikiyatri.com/PDF/C16S2/dikkatEksikligi.pdf
Kırbıyık, M. E. (2011). Özel eğitim değerlendirme kurulunda görevli rehber öğretmenlerin eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecine ilişkin görüşleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Uşak Üniversitesi
Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology. New York: Sage. https://doi.org/10.4135/9781071878781
Küçükgöz, M. (2020). Rehberlik ve araştırma merkezinde otizm spektrum bozukluğu olan çocukların eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecine ilişkin bir durum çalışması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hasan Kalyoncu Üniversitesi.
Lachat, M. A. (1994). High Standards for All Students: Opportunities and Challenges. New Hampshire: CRM. MEB. (2020). Rehberlik ve araştırma merkezi yönergesi. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2020_08/31230315_RAM_YONERGESY.pdf
Miles, M, B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded Sourcebook. Thousand Oaks, CA: Sage.
Öztürk, B. (1999). Öğrenme ve öğretmede dikkat. Milli Eğitim Dergisi, 144, 51-58. https://dhgm.meb.gov.tr/yayimlar/dergiler/Milli_Egitim_Dergisi/144/ozturk.htm
Öztürk, M. A., & Erdem, M. (2020). Sınıf öğretmenlerinin iş yükü algısı ile mesleki tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişki. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 926-958. https://doi.org/10.33711/yyuefd.751859
Pelham, Jr, W. E., Fabiano, G. A., & Massetti, G. M. (2005). Evidence-based assessment of attention deficit hyperactivity disorder in children and adolescents. Journal of Clinical Child and Adolescent Psychology, 34(3), 449-476. https://doi.org/10.1207/s15374424jccp3403_5
Sarı, H., Atbaşi & Çitil, (2017). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde görev yapan öğretmenlerin aile eğitimi konusundaki yeterliliklerinin belirlenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(3), 668-684. https://doi.org/10.29299/kefad.2017.18.3.035
Song, J.-H. (2019). The role of attention in motor control and learning. Current Opinion in Psychology, 29, 261-265. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2019.08.002
Taşlıbeyaz, E., Karaman, S., & Göktaş, Y. (2014). Öğretmenlerin uzaktan hizmet içi eğitim deneyimlerinin incelenmesi. Ege Eğitim Dergisi, 15(1), 139-160. https://doi.org/10.12984/eed.19099
Tortumlu, M., & Uzun, K. (2022). Çevrimiçi eğitim sürecinde yaşanan sorunların öğretmenlerin işe tutkunluklarına etkisi. F. Savi-Çakar, M. Kılınç, C. Çiftçibaşı & M. Karabal (Eds.), 6th International education and innovative sciences congress full text book içinde (ss. 128-138). IKSAD GLOBAL.
Türkoğlu, S., Çetin, F. H., Tanır, Y., & Karatoprak, S. (2019). Çalışma belleği ve nörogelişimsel hastalıklar. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 26(2), 52-62. https://doi.org/10.4274/tjcamh.galenos.2019.2018.1 1.034
Ural, A., & Kılıç, İ., (2011) Bilimsel araştırma süreci ve SPSS ile veri analizi. Detay Yayıncılık.
Wolf, L. E., Simkowitz, P., & Carlson, H. (2009). College students with attention-deficit/hyperactivity disorder. Current Psychiatry Reports, 11(5), 415-421. https://doi.org/10.1007/s11920-009-0062-5
Yürekli, M., & Şafak, P. (2022). Rehberlik ve araştırma merkezlerinde çalışan öğretmenlerin ağır ve çoklu yetersizliği olan bireylerin eğitsel değerlendirme ve tanılama süreçlerine ilişkin görüşleri. Milli Eğitim Özel Eğitim Ve Rehberlik Dergisi, 2(3), 246-280. https://orgm.meb.gov.tr/ozelegitimverehberlikdergisi/tr/pub/dosyalar/sayi3makale9.pdf
Ysseldyke, J. E., & Thurlow, M. L. (1984). Assessment practices in special education: Adequacy and appropriateness. Educational Psychologist, 19(3), 123- 136. https://doi.org/10.1080/00461528409529289

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Özel Eğitim ve Engelli Eğitimi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mesut Durgun ^*
0000-0003-4792-2195
Türkiye

Cem Aslan
0000-0002-0300-5873
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

28 Eylül 2025

Yayımlanma Tarihi

29 Eylül 2025

Gönderilme Tarihi

15 Mart 2024

Kabul Tarihi

12 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 1970 Cilt: 14 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.30703/cije.1453314

IZ

https://izlik.org/JA67LJ27ZB

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Durgun, M., & Aslan, C. (2025). Rehberlik ve Araştırma Merkezinde Çalışan Öğretmenlerin Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Eğitsel Tanılama Sürecine İlişkin Görüşleri. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 14(3), 558-569. https://doi.org/10.30703/cije.1453314

Rehberlik ve Araştırma Merkezinde Çalışan Öğretmenlerin Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Eğitsel Tanılama Sürecine İlişkin Görüşleri

Rehberlik ve Araştırma Merkezinde Çalışan Öğretmenlerin Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun Eğitsel Tanılama Sürecine İlişkin Görüşleri

Öz

Anahtar Kelimeler

Opinions of Teachers Working in Guidance and Research Centers on Attention Deficit and Hyperactivity Disorder in the Educational Diagnostic Process

Abstract

Keywords

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Erken Görünüm Tarihi

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster