2018 Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler ve Fen Bilimleri Öğretim Programlarının Bilim Öğretimi Yaklaşımlarının İncelenmesi

Öznur Tunalı; Samet Tunalı; Coşkun Oğuzhan

doi:10.30703/cije.1376224

EN TR

An Investigation of 2018 Life Studies, Social Studies and Science Curriculums' Handling of Science

Abstract

In today's world, countries that make science and scientific reasoning a part of daily life are increasing their ranking in the world, and they do this through education. The rapid changes in science and technology, the changing needs of the individual and society, innovations and developments in learning and teaching theories and approaches are reflected in the curricula. For this reason, there is a natural expectation that curricula should be prepared in a way based on science, scientific reasoning, and scientific methods. In this study, it is aimed to examine this expectation within the scope of the 2018 Life Sciences and Social Studies and Science Curricula. The programmes were examined by document review method, and it was observed that there was a confusion of meaning regarding the concepts of "science" in the relevant programmes, the role of the teacher regarding how to gain scientific reasoning was defined only in the science curriculum, but the presence of scientific method steps and scientific thinking in achievements with an interdisciplinary approach was directly in the social studies curriculum. In light of these results and more, suggestions have been made for new studies to be conducted in the literature on the subject

Keywords

2018 Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler ve Fen Bilimleri Öğretim Programlarının Bilim Öğretimi Yaklaşımlarının İncelenmesi

Öz

Günümüz dünyasında bilimi ve bilimsel akıl yürütmeyi günlük hayatın bir parçası hâline getiren ülkeler dünya sıralamasındaki yerlerini yükseltmekte ve bunu eğitim vasıtasıyla yapmaktadırlar. Dolayısıyla bilimsel gelişmeler, değişen ihtiyaçlar, öğrenme öğretme ortamlarındaki yenilikler öğretim programlarına yansımaktadır. Öğretim programları, öğrenme ve öğretme sürecinin önemli bir belirleyicisi olmanın yanı sıra ders kitaplarının hazırlanmasına da temel kaynak olarak kullanılmaktadır. Bu nedenle öğretim programlarının bilimi, bilimsel akıl yürütmeyi, bilimsel yöntemleri temele alacak şekilde hazırlanmış olması gibi doğal bir beklenti oluşmaktadır. Bu çalışmada bu beklentinin ilkokul ve ortaokulda sosyal bilimleri temsil eden 2018 Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı ve fen bilimlerini temsil eden 2018 Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı kapsamında incelenmesi amaçlanmıştır. Bahsedilen programlar doküman incelemesi yöntemiyle incelenmiş olup, ilgili programlarda “bilim” ve “fen” kavramlarına yönelik anlam karmaşasının olduğu, bilimsel akıl yürütmenin nasıl kazandırılacağına yönelik öğretmen rolünün yalnızca fen bilimleri öğretim programında tanımlandığı bilimsel yöntem ancak bilimsel yöntem basamaklarının ve bilimsel düşünmenin disiplinler arası bir yaklaşımla kazanımlardaki varlığının ise sadece sosyal bilgiler öğretim programında olduğu görülmüştür. Öne çıkan bu sonuç ve tartışmaların ışığında bu çalışmada “bilim” kavramının okul öncesinden başlayarak öğrencilere disiplinler arası bir yaklaşımla kazandırılmasına ve alana özgü uygulamada dikkat edilmesi gerekenlere ilişkin önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Yok

Etik Beyan

Yapılan bu çalışmada bilimsel, etik ve alıntı kurallarına uyulduğu, etik kurulu onayının alınmasına gerek olmadığı; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifatın yapılmadığı, karşılaşılacak tüm etik ihlallerde “Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi ve Editörünün” hiçbir sorumluluğunun olmadığı, tüm sorumluluğun Sorumlu Yazara ait olduğu ve bu çalışmanın herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiş olduğu sorumlu yazar tarafından taahhüt edilmiştir.

Teşekkür

Yok

Kaynakça

Acar, H. (2013). Fizik öğrencilerinin düşünme deneyleri ile düşünme süreçlerinin incelenmesi, Doktora Tezi, İstanbul: Marmara Üniversitesi.
Açıkalın, M. (2017). Araştırmaya dayalı sosyal bilgiler öğretimi, Ankara: Pegem Akademi. Alabaş, R. (2007). İlköğretim 6. Sınıf sosyal bilgiler dersinde kanıt temelli öğrenme modeli: bir eylem araştırması, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: Marmara Üniversitesi
Allchin, D. (1999). Values in science: An educational perspective. Science & Education, 8(1), 1-12. doi: 10.1023/A:1008600230536
Amer, A. (2006). Reflections on Bloom’s revised taxonumy. Electronic Journal of Research in Educational Psychology, 4/8, 213-230.
Anderson, L. W. (1999). Rethinking Bloom’s taxonomy: Implications for testing and assessment (ERIC Document Reproduction Service No. ED435630, TM 030 228).
Arslan, A. G., & Tertemiz, N. (2004). İlköğretimde bilimsel süreç becerilerinin geliştirilmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(4), 479-492.
Ateş, S. (Ed.). (2019). Bilimsel muhakeme (akıl yürütme). Ankara: Palme Yayınevi.
Atik, S. & Aykaç, N. (2019). Hayat bilgisi öğretim programlarının değerlendirilmesi (1926-2018). Trakya Eğitim Dergisi, 9(4): 708-722.

Aydın, B. (2020). Gelişimin doğası. Yeşilyaprak, B. (Ed.), Eğitim psikolojisi: gelişim öğrenme öğretim içinde (s. 29-55). Ankara: Pegem Akademi.
Ayvacı, H.Ş. ve Yurt, Ö. (2016). Çocuk ve bilim eğitimi. Çocuk ve Medeniyet Dergisi, (1) 15-28.
Barth, J.L ve Demirtaş, A. (1997). İlköğretimde sosyal bilgiler öğretimi, Ankara: YÖK/Dünya Bankası Milli Eğitimi Geliştirme Projesi Hizmet Öncesi Öğretmen Eğitimi Yayınları.
Bozkurt, F. (2018). Sosyal bilgiler eğitiminde kanıt temelli öğrenme uygulamaları. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, (24), 334-353.
Cook, C., Goodman, N. D., & Schulz, L. E. (2011). Where science starts: Spontaneous experiments in preschoolers’ exploratory play. Cognition, 120(3), 341-349.
Corrigan, D., & Smith, K. (2015). The role of values in teaching and learning science. In J. M. Deppeler, T. Loreman, R. Smith, & L. Florian (Eds.) Inclusive pedagogy across the curriculum, 99-117. Bingley: Emerald Group Publishing Limited.
Çelikkaya, T. ve Poyraz, F. (2018). Kanıt temelli öğretimin 2005 sosyal bilgiler öğretim programındaki öğretmen kılavuz kitaplarına yansıması. Kastamonu Education Journal, 26(4),1227-1236.
Demirel, Ö. (2018). Eğitim sözlüğü (Türkçe İngilizce; İngilizce Türkçe). Ankara: Pegem Akademi.
Demirel, Ö. (2020). Eğitimde program geliştirme: kuramdan uygulamaya. Ankara: Pegem Akademi.
Demirutku, K. ve Güngör, E. (2021). Content and structure of scientific values. Psikoloji Çalışmaları-Studies in Psychology, 41(2), 459-489.
Drummond, C. ve Fischhoff, B. (2017). Development and validation of the scientific reasoning scale. Journal of Behavioral Decision Making, USA, 30: 26-28.
Dunbar, K. ve Fugelsang, J. (2012). Scientific thinking and reasoning in Cambridge Handbook of Thinking and reasoning, K. J. Holyoak and R. G. Morrison Eds. 705-725, Cambridge University Press, New York, NY, USA.
Dündar, R. & Kızık, M. M. (2022). Investigation of the place of environment in life studies program lesson in the context of ecological literacy, environmental education and sustainable development-oriented education. Inonu University Journal of the Faculty of Education, 23(3), 1954-1974.
Genç, M. ve Genç, T. (2017). Türkiye’de sosyo-bilimsel konular üzerine yapılmış araştırmaların içerik analizi. e-Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(2), 19-26.
Erbağcı, N. & Kaf, Ö. (2020). Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programı ile ilgili yapılan çalışmaların çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 103-115.
Ertürk, S. (2017). Eğitimde program geliştirme. Ankara: Edge Akademi.
Eylen Özyurt, B. (2019). Gelişim konularına genel bakış. Kaya, A. (Ed.), Eğitim Psikolojisi içinde (s.1-30). Ankara: Pegem Akademi.
Forster, N. (1995). The analysis of company documentation. C. Cassell & G. Symon (Eds). Qualitative methods in organizational research: A practical guide. London: Sage Publications.
Gök, B. (2022). Hayat Bilgisi ve Sosyal Bilgiler dersi öğretim programlarının ölçme-değerlendirme ögesinin karşılaştırmalı olarak analizi: Singapur, Hong-Kong, Kanada ve Türkiye Örneği. e- Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 9, 148- 170.
Hürsoy, P., Yalçın, D., Bıyık, M. & Özbek, M.M. (2023). Hayat bilgisi (1-3. sınıf) öğretim programlarında yer alan kazanımların demokrasinin temel ilke ve değerleri açısından incelenmesi. International Primary Education Research Journal. 7(2), 51-69.
İnan, S. (Ed.). (2019). Sosyal bilgiler eğitimine giriş: kavramlar, yaklaşımlar, etkinlikler. Ankara: Anı Yayıncılık. Kabapınar, Y. (2019). Kimlik belirleyen derslerde kanıt temelli öğrenme. Ankara: Pegem Akademi.
Kılıçoğlu, G. (2021). Sosyal bilgiler tanımı, dünyada ve ülkemizde gelişimi ve önemi. Safran, M. (Ed.), Sosyal Bilgiler Öğretimi (s.3-16). Ankara: Pegem Akademi.
Lawson, A. E. (1978). The development and validation of a classroom test of formal reasoning. Journal of Research in Science Teaching, 15, 11-24.
Lawson, A. E. (1995). Science teaching and development of thinking. California: Wadsworth Publishing Company.
Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) (2018). İlköğretim Kurumları Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı (İlkokul ve Ortaokul 3, 4, 5, 6, 7, ve 8. Sınıflar) Ankara.
Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) (2018). İlköğretim Kurumları Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programı (İlkokul 1, 2 ve 3. Sınıflar) Ankara.
Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) (2018). İlköğretim Kurumları Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı (İlkokul ve Ortaokul 4, 5, 6, 7, ve 8. Sınıflar) Ankara.
NCSS (2023, Ocak). National Council for the Social Studies. https://www.socialstudies.org
O’Leary, Z. (2017). The essential guide to doing your research project. SAGE Publications Inc.
Özgün, B.B., Gürkan, G. ve Kahraman, S. (2018). Öğretmen adaylarının bilim ve bilim insanı kavramlarına ilişkin algılarının metafor analizi aracılığıyla incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19 (2), 204-225.
Öztürk, C., Keskin, S.C ve Otluoğlu (2014). Sosyal bilgiler öğretiminde edebi ürünler ve yazılı materyaller. (Altıncı Baskı). Ankara: Pegem Yayınevi.
Piaget, J. (1924). Çocukta karar verme ve akıl yürütme. (Çev. S.E. SİYAVUŞGİL- 2017). Ankara: Palme Yayıncılık.
Sadler, T.D. & Zeidler, D.L. (2005). The Significance of Content Knowledge for İnformal Reasoning Regarding SSI: Applying genetics knowledge to genetic engineering issues. Science Education. 89, 71-93.
Shayer, M. & Adey, P. (1981). Improving standards and the national curriculum. School Science Review, 17-23.
Schwartz, S. H. (1992). Universals in the content and structure of values: Theoretical advances and empirical tests in 20 countries. In M. P. Zanna (Ed.), Advances in experimental social psychology, (Vol. 25, pp. 1-65). New York: Academic Press. doi: 10.1016/S0065-2601(08)60281-6
Senemoğlu, N. (2018). Gelişim öğrenme ve öğretim: kuramdan uygulamaya. Ankara: Anı Yayıncılık.
TDK (2023, Mayıs). Türk Dil Kurumu Sözlükleri. https://sozluk.gov.tr
The Association for Science Education (ASE) (2023). Primary Science Collection. https://www.ase.org.uk/resources/primary-science
TIMSS (2019). IEA’s Encyclopedia Education Policy and Curriculum in Mathematics and Science.
TTKB (2023). 2023 Eylül Dönemi Taslak Ders Kitabı Başvuru Kılavuzu. Ankara.
Tarman, B. ve Acun, i. (2010). Sosyal bilgiler eğitimi ve yeni bir sosyal bilgiler hareketi. Journal of Science Education Research, 1(1), 1-16.
Tekerci, H. (2022). Okul Öncesi Dönemde Bilim Eğitiminin Diğer Yöntemler ile Bütünleştirilmesi. International Social Sciences Journal 8(103), 3364-3376.
Topçu, M.S. (2019). Sosyobilimsel konular ve öğretimi. Ankara: Pegem Akademi.
Tunalı, Ö. (2022). Somut işlemler dönemindeki farklı yaştaki çocukların sosyal bilimlerde bilimsel akıl yürütme özellikleri. Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Tunalı, Ö. ve Aktürkoğlu, B. (2022). Sosyal Bilimler Eğitiminde Bilimsel Akıl Yürütmenin Önemi Üzerine: Düşünme Deneyleri. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (40), 1-25.
Tüzün, Ü.N. (2020). Kimya eğitiminde düşünce deneyleri kullanılarak lise öğrencilerinin argümantasyon becerilerinin ve eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesi, Cumhuriyet International Journal of Education, 9(4), 1290-1314.
Ütkür-Güllühan, N. & Bekiroğlu, D. (2022). Hayat bilgisi öğretim programlarının karşılaştırılması: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) ve Türkiye Cumhuriyeti örneği. Kuram ve Uygulamada Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 95-109.
Wilhelm, J., Cole, M., Cohen, C. & Lindell, R. (2018). How middle level science teachers visualize and translate motion, scale, and geometric space of the Earth-Moon-Sun system with their students. Physical Review Physics Education Research 14 (1).
Yıldırım, G. (2020). 2015 ve 2018 Hayat Bilgisi Öğretim Programı kazanımlarının taksonomik incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 51(233), 665-687.
Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin yayıncılık.
Yılmaz, M.T. (2019). Bireyin gelişmesi. Yıldırım, İ. (Ed.), Eğitim Psikolojisi içinde (s.17-46). Ankara: Anı Yayıncılık.
Zeidler, D.L., Sadler, T.D., Applebaum, S. & Callahan, B. E. (2009). Advancing Reflective Judgment through Socioscientific Issues. Journal of Research in Science Thinking. 46(1). 74-10.
Zimmerman, C. (2000). The development of scientific reasoning skills. Developmental Review, 20: 99-149.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Eğitimde Program Değerlendirme , Eğitim Programları ve Öğretim (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Öznur Tunalı ^*
0000-0003-3935-0596
Türkiye

Samet Tunalı
0009-0005-9795-6571
Türkiye

Coşkun Oğuzhan
0009-0001-0938-0121
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

19 Haziran 2025

Yayımlanma Tarihi

24 Haziran 2025

Gönderilme Tarihi

15 Ekim 2023

Kabul Tarihi

12 Nisan 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 14 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.30703/cije.1376224

IZ

https://izlik.org/JA28WE88ND

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Tunalı, Ö., Tunalı, S., & Oğuzhan, C. (2025). 2018 Hayat Bilgisi, Sosyal Bilgiler ve Fen Bilimleri Öğretim Programlarının Bilim Öğretimi Yaklaşımlarının İncelenmesi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 14(2), 327-343. https://doi.org/10.30703/cije.1376224